CẨM NANG HẠNH PHÚC

Thầy Thái Lễ Húc giảng thuật


CHƯƠNG 2 – HỌC TẬP THIÊN (CHƯƠNG HỌC TẬP)

6. GIÁO DỤC CON CÁI PHẢI NÊN BẮT TAY TỪ ĐÂU?

Chí yếu mạc nhược giáo tử (Việc quan trọng nhất không gì bằng dạy con)

Đời người cũng phải lựa chọn nặng, nhẹ, nhanh, chậm, sự việc nào phải làm trước, sụ việc làm làm sau. Chúng ta thường nói: “Chí yếu mạc nhược giáo tử”, sự việc quan trọng nhất đời người chính là dạy con cái thật tốt. Nếu như không dạy tốt con cái, cả đời này của bạn có được hạnh phúc hay không? Một người có phước báo hay không, nhân sinh có thể trải qua được tự tại hay không, là ở trong họ, tuổi xế chiều phụ thuộc vào việc con cái có biết điều, biết hiếu thuận hay không. Nếu như nuôi dưỡng ra những đứa con không biết điều, nửa đời sau của chúng ta sẽ như thế nào? Rất khó mà chịu đựng! Không biết con cái hôm nay sẽ diễn cho ta xem vở kịch gì, để cho ta thu nhặt tàn cuộc. Muốn giáo dục tốt con cái, thì phải đem giáo dục bày ra trước mặt, đặt vào chỗ trọng yếu, thì nặng nhẹ, nhanh chậm của bạn sẽ lựa chọn đúng rồi.

Chỉ chú trọng vào điểm số, thói xấu rất nhiều

Khi tôi ở Malaysia diễn giảng, tôi có hỏi phụ huynh của các em nhỏ, thế nào gọi là giáo dục? Có vị phụ huynh vô cùng thật thà, ông ấy nói thi được 100 điểm. Ông ấy xứng đáng được khuyến khích, bởi vì một chút cũng chẳng giả dối, ông đem những mong muốn trong tâm của mình để nói ra. Tôi hướng dẫn học sinh cũng rất chú trọng vào việc câu thông với phụ huynh, mỗi lần toạ đàm với phụ huynh, tôi đều hỏi các bậc phụ huynh rằng:

– Các vị phụ huynh, các vị cảm thấy giáo dục con cái cả đời này thái độ làm người, làm việc quan trọng nhất, hay là đem điểm số của chúng từ 98 điểm nâng lên 100 điểm? Là cái trước quan trọng hay cái sau quan trọng?

Đến lúc này thì không còn có phụ huynh nào nói cái sau quan trọng, bạn xem các bậc phụ huynh có thông minh không? Nghe ra rất thông minh! Tôi lại hỏi:

– Thế đa số phụ huynh đang làm là cho cái trước, hay là đang làm cho cái sau?

Là cái sau! “Lần này con thi được mấy điểm? Lấy ra cho mẹ xem nào!”. Trong đầu đều là điểm số.

Chúng ta phải suy nghĩ lại, chúng ta nói với con cái, làm người thì lời nói việc làm phải nhất quán, vì sao chúng ta phải cảm thấy rõ ràng thái độ làm người làm việc quan trọng, thế nhưng kết quả xem trọng đều đặt ở trên điểm số? Kì thật không thể trách các phụ huynh, bởi vì chính bản thân họ còn chẳng nhận ra rằng làm người làm việc đối với cuộc đời con cái có sự ảnh hưởng rất lớn về lâu dài. Mà một trăm (100) điểm thì ngay lập tức có thể nhìn thấy được, hơn nữa còn có thể lấy ra để nói: “Con trai tôi ba môn, bốn môn đều được 100 điểm“. Chúng ta phải bình lặng mà suy xét, hôm nay chúng đưa con cái đều đẩy vào con đường điểm số này, xin hỏi các em sẽ đi đến nhân sinh thế nào, có thể thấy được không? Chúng ta đẩy con cái đi về nơi nào? Danh lợi.

Tôi cũng là sản phẩm ở dưới chủ nghĩa học vị, quý vị có thấy ra không? Tôi nhớ lúc tôi học cấp hai, làm bài thi được 98 điểm, hại tôi khóc suốt nửa ngày, tại sao vậy? Bởi vì lúc đó muốn xếp vào lớp chọn (lớp đặc biệt), thiếu có 2 điểm, nếu tôi không được xếp vào lớp thì làm sao? Cuộc đời thông không thể bị huỷ hoại được! Có nghiêm trọng như vậy không? Vì sao tôi lại cảm thấy điều này nghiêm trọng như vậy? Tôi mới học cấp 2, cái tâm sợ được sợ mất đã nghiêm trọng như thế! Một đứa trẻ sợ được sợ mất, cả đời này có được hạnh phúc không? Thường hay phải bị các loại phiền não khổ sở quấy nhiễu. Chủ nghĩa học vị chính là chỉ nghĩ điểm số của mình phải nâng lên, phải đạp người khác xuống. Cho nên, đáng lẽ tôi phải nên có cái hoài bão của Phạm Trọng Yêm, “tiên thiên hạ chi ưu nhi ưu, hậu thiên hạ chi lạc nhi lạc” (lo trước cái lo của thiên hạ, vui sau cái vui của thiên hạ), kết cục lại bị chủ nghĩa học vị ảnh hưởng, chỉ nghĩ đến phải đánh bại người khác.

Tôi hồi tưởng lúc bắt đầu học Trung học, vừa phát bài thi đã chấm điểm là phải nhìn một cái xem người khác được mấy điểm, nếu như điểm cao hơn tôi, nội tâm tôi sẽ chẳng dễ chịu cho lắm. Tâm lượng nhỏ hẹp, nhân cách như vậy có hạnh phúc không? Chúng ta phải suy nghĩ sâu sắc. Tôi nhớ sau khi tốt nghiệp Đại học, có một ngày đang đi mua sắm, tôi gặp được một bạn học hồi cấp 2, trong ấn tượng của tôi, mỗi lần anh ấy thi đều là đứng đầu lớp. Sau khi anh ấy tốt nghiệp Đại học, bởi vì lâu ngày vùi đầu trong sách vở, cho nên năng lực chung sống của ấy với người khác đặc biệt thiếu sót. Vừa nói đến kinh nghiệm ra ngoài xã hội làm việc, anh liền phát run, anh nói vì sao mà đáng sợ đến như vậy? Anh ấy rất sợ chung sống với mọi người. Năng lực chung sống với người khác của anh ấy cực kỳ thấp, cũng như vậy, tấm lòng bao dung người khác cũng không hình thành, đương nhiên cuộc đời như vậy không thể nào có được hạnh phúc.

Học vị cao có khẳng định sẽ hữu dụng không?

Chúng ta đẩy con cái đi trên con đường chủ nghĩa học vị, hiện nay rất nhiều người có học vị tiến sĩ, thạc sĩ, xin hỏi tỷ lệ thất nghiệp hiện nay cao nhất là ở học vị nào? Hiện nay tốt nghiệp Trung học đều không thất nghiệp, vì sao vậy? Lao động, rửa bát, quét dọn, họ sẵn sàng làm, cho nên không bị thất nghiệp. Ngược lại tốt nghiệp Đại học, nghiên cứu sinh, cảm giác những việc đó lương thấp quá, không sẵn sàng làm. Xin hỏi Đại học, thạc sĩ cho những người con này phát huy điều gì? Hiện nay, sinh viên tốt nghiệp Đại học trở lên vô cùng nhiều, do vì họ không thể cúi mình lễ phép, cho nên rất nhiều người đều thất nghiệp. Chúng ta đi suy xét, từ trong hệ thống giáo dục bồi dưỡng ra được nhân tài mất 10 năm, họ ra rồi không dùng được, thật sự rất đáng tiếc, đây cũng là sự lãng phí tài nguyên giáo dục. Nếu như bạn có bạn bè là chủ doanh nghiệp, hoặc là quản lý trong cơ quan nhà nước, bạn đi hỏi họ: “Hiện nay trong những người trẻ tuổi có nhân tài tốt không?” Họ sẽ nói với bạn: “Tìm chẳng ra nhân tài!”. Guồng máy giáo dục cứ vậy mà sản xuất, kết cục những nhà doanh nghiệp cảm thấy chẳng dùng được.

Nếu như các bậc cha mẹ đều nói với con cái: “Con chỉ cần lo thi cử là được rồi, các việc nhà khác đều không cần đụng vào, con cứ vậy thi cho đậu cho mẹ, tốt nghiệp Đại học đảm bảo con sẽ có cuộc sống hạnh phúc mĩ mãn“. Các bậc cha mẹ có dám cấp cho con cái tấm vé trọn gói như vậy không? Hiện tại không có, trước đây không có, tương lai cũng khẳng định là không có. Hôm nay chúng tốt nghiệp Đại học rồi, nếu như không biết làm người, không biết chung sống với người khác, cơ hội tốt có đến đi chăng nữa cũng trôi qua trước mặt, vì sao vậy? Không có lòng trách nhiệm, làm người làm việc thế nào, chung sống với người khác như thế nào, chẳng có năng lực gánh vác, cơ hội dù có tốt, có nhiều chăng nữa cũng sẽ trôi qua. Các bậc cha mẹ phải thật sự quay lại mà suy nghĩ, nếu như con cái không có Đức hạnh, cho dù là tốt nghiệp Đại học, có học vị Tiến sĩ, Thạc sĩ, thì cũng không đại biểu cho con cái có tài năng và học vấn chân thật. Chúng ta làm rõ một chút, thành công thật sự của những ông chủ và nhà doanh nghiệp thì học vị của họ đều không phải là đỉnh cao.

Xã hội đang cần nhân tài như thế nào?

Nhà doanh nghiệp cảm thấy tìm không ra nhân tài, xin hỏi nhà doanh nghiệp cần nhân tài như thế nào? Cái vấn đề này không nhất định phải đi hỏi Tiến sĩ, trong tâm mỗi một người đều có đáp án, bởi vì chúng ta đi qua đời người, cũng nhìn thấy không ít thành công và thất bại của người khác. Người thành công phải chuẩn bị được những phẩm chất gì? Thành thật, Lòng trách nhiệm, Khiêm tốn, Giữ chữ tín, lòng kiên trì. Vậy nên biết được có sẵn đủ những phẩm chất như thế chính là nhân tài thực sự, xin hỏi chúng ta giáo dục con cái thành thật chưa? Rất nhiều bậc cha mẹ cảm thấy thành thật là quan trọng, nhưng trong tâm lại nghĩ, nếu như quá thành thật rồi, con cái đi ra ngoài bị người ta bắt nạt thì làm sao? Nếu như rất khiêm tốn, con cái đều bị người ta đè nén thì làm sao? Tín tâm là căn bản, bạn nhất định phải thật sự tin tưởng, có sẵn đủ những phẩm chất làm người này thì cuộc đời của chúng mới thực sự thành công.

Chúng ta lại suy xét, ở trong gia đình, sự nghiệp, người rất có thành tựu, họ còn có sẵn đủ những phẩm chất nào? Hiếu thuận, Cần kiệm, Tôn sư, Anh em hoà mục, Tôn kính trưởng bối, Lễ nhượng, Khiêm hư.

Hiện nay rất nhiều doanh nghiệp lớn mang tính dây chuyền trên khắp thế giới, họ đi tuyển dụng nhân viên, trước hết phải đào tạo một khoảng thời gian. Họ dạy nhân nhân những gì? Dạy thái độ làm người, làm việc, sau khi dạy tốt rồi thì phải đi quan sát một thời gian, khả dĩ rồi thì mới dùng đến, cho nên cái mà các doanh nghiệp tương lai cần chính là nhân tài thật sự biết làm người làm việc. Nếu như từ nhỏ chúng ta dạy dỗ con cái một số nền tảng đức hạnh này, kì thật đã làm cho cả đời con cái đứng vững không vấp ngã rồi vậy. Chúng ta quy hoạch nhân sinh của trẻ nhỏ, phải nên tính toán lo nghĩ sâu xa, nếu chỉ có để cho chúng nỗ lực trong trong học nghiệp thôi, mà lại lơ là mất việc học tập làm người làm việc, sau cùng chúng chẳng có cách nào kinh doanh được cuộc đời cho viên mãn, đây là điều mà chúng ta cần phải chú ý.

Chữa triệu chứng có thể giải quyết vấn đề hay không?

Quản lý của phương tây mấy chục năm qua, chú trọng ở quản lý chất lượng, tức là chất lượng vật phẩm sản phẩm, gọi là “Kiểm soát chất lượng toàn diện“. Ví dụ hôm nay phải làm phải làm cái Micro này, tôi chỉ cần làm cái Micro cho tốt, để cho nó rất có sức cạnh tranh thì có thể gối cao đầu mà ngủ, sự tập trung đều ở chỗ đem cái gì đó làm cho tốt. Kết quả là mười, hai mươi năm gần đây xảy ra một số sự việc, vào năm 1995, ở Ngân hàng Barings Bank của Vương Quốc Anh, bởi do một nhân viên người Singapore lạm dụng công quỹ mà cơ nghiệp hơn hai trăm năm hoá thành mây khói. Tư duy của người phương tây là xuất hiện vấn đề thì liền nhanh chóng giải quyết, đây gọi là “chữa triệu chứng“. Chữa triệu chứng có chữa được không? Không chữa được, giống như hôm nay cơ thể bạn bị ung thư, xử lý được không? Không xử lý được. Học vấn của dân tộc chúng ta không phải là trị lúc đã bị bệnh, mà là trị lúc chưa bị bệnh, lúc còn chưa bị bệnh thì đã phải dự phòng. Mà khoa học kĩ thuật phương tây mặc dù rất phát triển, thế nhưng họ chuyên môn xử lý triệu chứng, ví dụ như bị bung thư dạ dày thì lập tức cắt bỏ dạ dày; ung thư gan, lập tức đem gan cắt đi. Cắt rồi sẽ không còn bị gì nữa chăng? Qua một, hai năm, những tế bào ung thư lại lan rộng, con người cũng phải đến lúc chết. Kì thật, bạn không cần phải oán thù những tế bào ung thư, trên thân mỗi người đều có tế bào ung thư, bởi vì bạn phá hoại chúng rồi, chúng mới làm ầm ĩ lên như vậy. Phá hoại như thế nào? Trạng thái cơ thể của bạn, đã mười năm, mười lăm năm trước đã sớm bắt đầu bị chính bạn chà đạp rồi.

Muốn huỷ hoại cái thân thể này cũng thật chẳng dễ, bởi vì chúng vô cùng tinh mật. Cho nên, đem khối bệnh ung thư cắt đi cũng không giải quyết được vấn đề căn bản, không chỉ không giải quyết được vấn đề căn bản, đồng thời còn xảy ra tác dụng phụ. Rất nhiều bệnh nhân ung thư sau khi đi tiếp nhận một số trị liệu rồi, những ngày sau đều rất khó chịu. Muốn xử lý tế bào ung thư, lấy cái ví dụ, tựa như xách một bao rác đặt ở trên đất, rất nhiều ruồi nhặng đều đến rồi, bạn vô cùng tức giận, sao lại nhiều ruồi nhặng đến thế? Lập tức lấy thuốc diệt côn trùng đem phun cho chúng chết, vấn đề giải quyết rồi, bạn liền rời đi. Mười phút sau, ruồi nhặng lại đến nữa. Tư duy của con người hiện này chính là chữa triệu chứng, bạn trai này không tốt, đổi liền; bạn gái này không tốt, đổi liền. Có giải quyết được vấn đề không? Không phải là bạn trai không tốt, cũng chẳng phải bạn gái không tốt, mà là ai không tốt? Chính mình không học được bao dung, không học được yêu thương che chở người khác, vấn đề căn bản này không được giải quyết, có đổi bao nhiêu người nữa cũng chẳng có tác dụng. Cho nên, giải quyết vấn đề phải từ căn bản mà giải quyết, không được theo kiểu đau đầu chữa đầu, đau chân chữa chân, bởi vì “triệu chứng” là vô cùng tận.

Giáo dục đạo đức luân lý dựa vào tiền sẽ không làm được

Người Phương Tây hiện nay đã phát hiện ra, cũng hiểu rõ được nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến sự sinh tồn và phát triển của doanh nghiệp, chính là “đức hạnh” của nhân viên. Năm 2001, Doanh nghiệp lớn thứ bảy toàn cầu, Tập đoàn Enron (Enron Corporation), doanh số của doanh nghiệp mỗi năm khoảng 100 tỷ Đô-la, bởi vì hai quản lý cao cấp đã chiếm dụng công quỹ, kết quả doanh nghiệp lớn thứ bảy toàn cầu này cũng bị sụp đổ. Cho nên, các doanh nghiệp mang tính dây chuyền toàn cầu quan trọng của người phương Tây, đều đang thúc đẩy quy trình TEM (Total Ethics Management – Quản lý luân lý Đạo đức toàn diện), lấy việc đề cao tố chất đạo đức của nhân viên. Người bây giờ có cái nhận thức sai lầm, cảm thấy tiền bạc là vạn năng, chỉ cần có tiền thì có thể đem con cái dạy tốt, chỉ cần có tiền thì có thể giải quyết được vấn đề. Người ngoại quốc rất có khí phách, năm 2002, nước Mĩ chú trọng nhấn mạnh về giáo dục luân lý đạo đức, đặc biệt ngân sách từ ban đầu là 250 triệu Đô la điều chỉnh lên thành 750 triệu đô-la, tổng cộng cao gấp 3 lần ban đầu. Có tác dụng không? Đồng thời họ cũng làm một cuộc điều tra, nhắm vào hơn 8.000 học sinh Trung học về các câu hỏi tâm lý, 71% trẻ nhỏ nói làm đã từng làm việc xấu, 68% trẻ nhỏ nói đã từng đánh người, 35% trẻ nhỏ nói đã ăn trộm đồ ở siêu thị. Trong những bài trắc nghiệm này có một câu hỏi là: “Xin hỏi bạn cảm thấy đạo đức của mình có cao thượng không?“, câu trả lời của học sinh Trung học về đạo đức cao thượng, lên đến 90%! Xin hỏi bây giờ trẻ nhỏ trong thời đại này, cái mà chúng y theo chính là tiêu chuẩn của ai? Là tiêu chuẩn của chính mình. Loại thái độ này của trẻ là học từ ai? Giả như người lãnh đạo quốc gia rất dễ dàng mà đem quân đội đi đánh các nước khác, đánh xong rồi về còn nói: “Này các bạn nhỏ, các em không được đánh lộn với người khác!” Các bạn nhỏ này có nghe lời hay không? Không nghe! Người ngoại quốc có nắm bắt được cốt lõi của giáo dục không? Giáo dục không phải là tiền nhiều rồi thì có thể khởi tác dụng, giáo dục cũng không phải là lý luận trên sách vở của bạn thật nhiều mới có tác dụng.

Từ nhỏ trước hết phải cắm xuống cái gốc đức hạnh

Người phương Tây phát hiện ra đức hạnh rất quan trọng, đều là sau khi vấn đề xảy ra rồi mới thấy rõ, họ hiện tại phải đi giải quyết. Xin hỏi họ biết được căn bản của đức hạnh nằm ở đâu không? Phải có thể trị được cái gốc đó mới có thể giải quyết được vấn đề. Cho nên, hiện nay các doanh nghiệp lớn của họ cũng tiêu rất nhiều tiền để đào tạo, dùng lời của người xưa thì gọi là “lâm nguy mới ôm chân Phật“. Xin hỏi năng lực giao tiếp của một người, hành vi lễ phép của một người, liệu trong hai tháng có thể luyện thành không? Giả như họ vốn dĩ rất khô cứng chẳng biết cười, lập tức để cho họ đi huấn luyện hai tháng phải cười với mọi người, tin rằng khách hàng vừa bước tới, nhìn thấy nụ cười của họ, toàn thân sẽ nổi da gà, bởi vì cái nụ cười đó là rất chẳng tự nhiên, cái mà họ nghĩ đến đằng sau nụ cười đó chính là, tiền ở túi của ông phải đến chỗ của tôi, chứ không phải là sự tôn kính từ trong nội tâm đối với người.

Nền tảng Đức hạnh của Thánh Hiền từ khi nào thì bắt đầu cắm gốc? Từ nhỏ, từ trong tâm linh của trẻ thơ mới có thể cắm xuống được cái gốc Đức hạnh. Từ nhỏ không dạy thì sẽ “cẩu bất giáo, tính nãi thiên” (nếu không dạy, tính dần đổi), sau khi lớn lên rồi, lại muốn đem chúng kéo trở lại thì rất khó khăn. Trong “Kinh Dịch” có một câu nói quan trọng: “Mông dĩ dưỡng chánh, thánh công dã“, chữ “mông” này là đại biểu cho thuở sơ khai của trời đất, vạn vật đều còn rất yếu mềm, lúc này phải bảo hộ chúng cho tốt, phải nuôi dưỡng chúng cho tốt. Cho nên, quẻ “mông” này triển khai ra chính là giáo dục trẻ nhỏ, chính là lúc con cái còn nhỏ thì phải bồi dưỡng cái chánh khí hạo nhiên của chúng, cho đến thái độ xử sự đãi người chính xác, bồi dưỡng cho chúng các nền tảng làm Thánh Hiền cho thật tốt, đây là công đức thần thánh nhất. Nếu như bạn dưỡng ra được một Phạm Trọng Yêm thì là công đức thần thánh vậy! Hiện nay muốn bồi dưỡng ra một người như Phạm Trọng Yêm có dễ không? Bạn bồi dưỡng con cái được rất hiếu thuận thì chúng lập tức đã là “điểm hồng trong rừng vạn sắc xanh” rồi. (vạn lục tùng trung nhất điểm hồng).

Ở Thâm Quyến có rất nhiều đứa trẻ cũng đang học giáo huấn của Thánh Hiền, các em khi về đến quê hương, nhìn thấy tất cả trưởng bối đều là cung kính cúi người chào 90 độ, làm cho những trưởng bối này sinh lòng kính phục, nhìn thấy rất hoan hỉ. Một lần nọ có đứa bé đang cùng ngồi cùng bàn ăn cơm với mọi người, tất cả trưởng bối nhìn thấy thức ăn đưa lên rồi, lập tức động thủ để gắp, đột nhiên nhìn thấy đứa bé này đầu cúi cúi, trong miệng cứ niệm niệm từ gì đó. Vốn dĩ họ muốn gắp thức ăn, đột nhiên đều dừng lại cả. Đợi đứa bé này niệm xong rồi mới hỏi nó:

– Con vừa mới niệm gì thế?

Đứa bé này nói với các trưởng bối cùng bàn:

– Dạ con vừa mới niệm lời cầu nguyện trước khi ăn: Con xin cảm ơn ân đức dưỡng dục của cha mẹ, con xin cảm ơn Thầy cô đã vất vả ân cần dạy dỗ, con xin cảm ơn bác nông dân đã chăm chỉ nhọc nhằn lao động, cho đến tất cả mọi người đã cống hiến.

Những trưởng bối này cầm đũa nghe đứa trẻ giảng một bài, không chỉ thấy rất vui mà còn sinh tâm xấu hổ, chúng ta chỉ nghĩ đến ăn uống, mà tâm cảm ân của đứa bé này không lúc nào chẳng ở trong lòng. Đứa bé này có hạnh phúc không? Người sống trong tâm cảm ân thì đặc biệt hạnh phúc. Bạn có thể thật sự dạy thiện cho con cái thì chúng nhất định sẽ ảnh hưởng đến rất nhiều người, chúng nhất định sẽ là Phạm Trọng Yêm thời hiện đại. Cho nên, làm cha mẹ phải định vị được, “Mông dĩ dưỡng chánh, thánh công dã” (Nuôi dưỡng tâm chánh của con từ khi còn nhỏ, đó là công đức thần thánh vậy!).

Khi con cái còn nhỏ đã cắm được cái gốc vào trong trí tuệ của Thánh Hiền nhân, có còn phải bận tâm đến việc chúng ra ngoài không làm việc không? Nếu như bạn còn phải bận tâm, đó chính là lo bò trắng răng (câu gốc: Kỷ nhân ưu thiên – người nước Kỷ lo trời sập). Hoài bão lớn thì con đường nhân sinh sẽ càng đi càng rộng rãi; Hoài bão nhỏ thì cả cuộc đời sẽ sống trong sợ được sợ mất. Gần nhất tôi có nghe một người bạn nói, có rất nhiều doanh nghiệp lớn đều đến một Đoàn thể chuyên môn thúc đẩy học thuyết nhà Nho để tìm nhân tài. Những nhà doanh nghiệp này nói, hiện nay người bên ngoài không nói Thành tín, không có lòng trách nhiệm, họ dùng người bên ngoài, tất cả đều phải dùng tâm đề phòng lo sợ, nên chủ động đến đoàn thể đang học tập học thuyết Thánh Hiền để tìm nhân tài. Nếu con cái các vị bây giờ đã trồng được cái gốc vào tư tưởng của Thánh Hiền, biết làm người làm việc như thế nào, cả đời này của chúng đã đứng vững không vấp ngã rồi.

Lựa chọn của bạn hiện nay không chỉ có ảnh hưởng đến chính mình, mà còn ảnh hưởng đến người nhà; không chỉ là người nhà của bạn, mà con cháu đời đời kiếp kiếp của bạn cũng sẽ nhận được ảnh hưởng. Đời người cũng giống như đánh một ván cờ, nếu như suy nghĩ của chúng ta chỉ là một bước đi tiếp theo đi như thế nào thì mỗi một bước đi cũng sẽ đi cất nước cở không chắc chắn; nếu như chúng ta nhìn thấy 3 nước cờ sau đó đi như thế nào, 10 nước cờ sau đó quy hoạch ra sao, thì đời người sẽ đi được vô cùng thong dong, cuộc đời con cái cũng sẽ nhìn xa trông rộng. Chúng sẽ suy nghĩ rằng, lựa chọn của ta sẽ ảnh hưởng đến muôn đời sau, tin rằng chúng giáo dục thế hệ này sẽ vô cùng cẩn thận, vô cùng dụng tâm. Hiện nay người có cái sự đắn đo suy xét này không nhiều, người xưa có cái sự đắn đo suy xét thế này không? Rất nhiều! Gia huấn người xưa của dân tộc ta để lại tất nhiên là nhiều nhất trên toàn thế giới, như là “Liễu Phàm Tứ Huấn“, “Chu Tử Trị Gia Cách Ngôn“, “Nhan Thị Gia Huấn“, còn có “Giới Tử Thư” của Gia Cát Lượng, v.v… Rất nhiều Thánh triết nhân đều có thái độ như vậy, phải đem trí tuệ nhân sinh truyền thừa xuống.

Giáo chính là, nuôi lớn điều thiện và ngăn chặn điều sai trái

Cha mẹ lúc nào cũng muốn giáo dục tốt con cái, thế nhưng giáo dục con cái nhất định phải có phương pháp tốt. Người xưa có một thiên triết học giáo dục rất quan trọng là “Lễ Ký – Học Ký“, trong đó nói: “Giáo dã giả, trưởng thiện nhi cứu kì thất” (giáo chính là, nuôi lớn điều thiện và ngăn chặn điều sai trái), câu nói này đã đem hai cái trục chính lớn của giáo dục nắm bắt được rồi. Chúng ta hôm nay muốn giáo dục tốt con cái thì nhất định phải rõ ràng, phải nuôi lớn cái thiện gì của chúng, phải ngăn chặn, uốn nắn những sai trái của chúng. “Cẩu bất giáo, tính nãi thiên” (Nếu không dạy, tính dần đổi), con cái có một số thói quen không tốt, chúng ta phải nhanh chóng đem chúng chỉnh đốn lại, lúc nào thì chỉnh đốn? Ngay bây giờ! Không được chậm trễ, bởi vì học như chèo thuyền ngược nước, không tiến chính là lùi. Những lỗi lầm đó của con cái phải nhanh chóng sửa lại.

Trẻ nhỏ hiện nay có một số thói quen, hành vi nào phải nhanh chóng sửa cho đúng? Chủ yếu là phải nhanh chóng sửa lỗi cãi lại cha mẹ, lười biếng, phản nghịch, tự tư, làm việc hời hợt, đời sống không có quy luật, sáu phương diện hành vi sai lầm này. Việc hình thành hành vi sai lầm của con cái, là do cha mẹ đối với con cái không có nền tảng giáo dục thật tốt mà hình thành nên, cho nên muốn sửa đổi lại hành vi sai lầm của con cái, trước hết phải từ hành vi sai lầm của cha mẹ mà bắt đầu sửa đổi, trên làm dưới noi theo như vậy mới có thể thu được hiệu quả của giáo dục.

Cứu thất như cứu hoả (Ngăn chặn điều sai trái như ngăn lửa)

Sau khi con cái bị hư hỏng, liền sẽ hình thành rất nhiều sai lầm và thói quen xấu. “Học như chèo thuyền ngược nước, không tiến ắt lùi“, rất nhiều bậc cha mẹ nói: “Con tôi không có học cái xấu, cũng không có học cái tốt“, có việc như vậy không? Tuyệt đối không có. Học vấn của một người tựa như là chèo thuyền ngược nước, khi bất kỳ việc nào bạn cũng chẳng làm thì nhất định sau này sẽ thoái lui.

Có một Thầy giáo có thể hội rất sâu sắc, thầy ấy cảm thấy một ngày mà không dạy dỗ con của thầy cho tốt, thì sẽ cảm thấy một ngày đó bị lùi bước rồi. Thầy thể hội rằng: Kỳ nghỉ hè của con, tuyệt đối không để cho chúng nghỉ lễ, mỗi ngày đều phải dạy dỗ chúng. Đây là bậc cha mẹ minh bạch, là người thầy minh bạch, thầy ấy đã thấu suốt được cái xã hội này là một lò ô nhiễm lớn, năng lực phán đoán làm người làm việc của con cái không nhanh chóng mà trồng cái gốc xuống cho thật sâu, cái lò ô nhiễm lớn của xã hội này mà nhất loạt kéo đến thì sẽ bị ô nhiễm ngay. Thầy ấy rất có tính cảnh giác, đó là độ nhạy cảm của giáo dục con cái. Cho nên, nuôi lớn cái thiện của con trẻ, ngăn chặn lỗi lầm của con trẻ, là công việc tức thì không được chậm trễ.

Phạm lỗi là kết quả, nguyên nhân là ở đâu?

Ở Hải Khẩu, chúng tôi có một trung tâm có một Trung Tâm Khải Mông Quốc Học (Trung tâm Khai sáng Quốc học), là nhằm vào với việc giáo dục trẻ nhỏ mà tổ chức một số khoá học, các bậc cha mẹ đối với con cái còn tồn tại một số tình huống, sẽ đến Trung tâm để thảo luận với chúng tôi. Những phụ huynh này mỗi lần đến Trung tâm, chúng tôi đều dẫn họ từ cổng vào trong, có một phụ huynh vừa đi trên đường vừa nói: “Con trai tôi không những tự tư, mà tính nóng nảy lại lớn…”, cứ một mạch nói suốt 5 phút. Tôi sợ anh ấy khát nước quá nên nhanh chóng rót một ly nước để anh uống,

– Đây đây, trước hết anh uống một ly nước đã, chúng ta ngồi xuống rồi từ từ nói chuyện.

Sau khi anh ấy nói vấn đề của con cái xong rồi thì tiếp theo tôi bắt đầu hỏi anh, tôi hỏi:

– Con của anh hiện tại rất tự tư là kết quả, nguyên nhân là ở đâu ra? Con anh hiện tại tính nóng quá lớn là kết quả, nguyên nhân lại ở đâu ra?

Vị phụ huynh này tròn mắt nói không ra lời, rất ngạc nhiên! Sau đó, tôi mới hỏi anh ấy:

– Con cái không có lễ phép là kết quả, nguyên nhân ở đâu ra? Con cái bất hiếu, lười biếng là kết quả, nguyên nhân ở đâu ra?

Bạn biết được nguyên nhân thì mới có thể tuỳ bệnh cho thuốc.

Bác sĩ thế gian có hai dạng, một dạng là bác sẽ chữa bệnh trên thân, một dạng là bác sĩ chữa tư tưởng quan niệm của người bệnh, mà Thầy giáo và những người làm cha mẹ chính là bác sĩ chữa những tư tưởng quan niệm của con cái. Bạn cũng không biết căn nguyên của những sai lầm về tư tưởng quan niệm của con cái ở đâu, mỗi ngày chỉ có thể nhìn thấy kết quả rồi lo lắng, phiền não mà thôi, những bậc cha mẹ và thầy cô giáo như thế này chính là những bác sĩ thất bại trong việc chữa bệnh tư tưởng quan niệm của con cái. Bổ sung và sửa chữa những sai lầm của con cái, chỉnh đốn những thói quen xấu của con cái, nhất định phải nhổ trừ đi những hạt giống sai lầm đã gieo xuống, sau đó mới đem những hạt giống tốt gieo xuống, qua hai năm, ba năm, các hạt giống tốt sẽ nảy mầm, kết quả tốt tự nhiên sẽ đến. Giáo dục con cái là dục tốc bất đạt, phải dùng lý trí để tìm ra cho được nguyên nhân.

 Dạy thiện trước tiên dạy Hiếu, trăm điều thiện Hiếu đứng đầu

Giúp đỡ con cái sửa đổi thói quen xấu, chỉ cần trưởng dưỡng một điều thiện cho con cái, thì tất cả thói quen xấu của con cái ắt sẽ sửa đổi toàn bộ, là nuôi lớn cái thiện nào? Tâm Hiếu. “Bách thiện Hiếu vi tiên” (trăm điều thiện Hiếu đứng đầu), câu nói này sẽ đi theo bạn thâm nhập giáo huấn của Thánh Hiền, thể hội sẽ càng dần càng sâu sắc. Câu nói này có hai ý nghĩa, thứ nhất là Hiếu đứng đầu trăm điều thiện, thứ hai là tâm Hiếu mở ra rồi thì trăm điều thiện tự nhiên sẽ có. Chúng ta nhìn xem một người có tâm hiếu thì có tự tư không? Không có! Một người có tâm hiếu thì có cãi lại không? “Cha mẹ gọi, trả lời ngay; Cha mẹ bảo, chớ làm biếng”. Mọi người đừng đánh giá thấp “Đệ Tử Quy”, một đoạn “Nhập tắc Hiếu” này cũng có thể giải quyết được tất cả vấn đề của con cái quý vị rồi. Khi chúng biết được “Thân bị thương, cha mẹ lo“, chúng có sinh hoạt lộn xộn không? Không có! Khi chúng biết được “Đức tổn thương, cha mẹ tủi“, liệu chúng có tâm vô trách nhiệm không? Không có! Chúng sẽ rất siêng năng chịu khó, bởi vì “cha mẹ thích, dốc lòng làm“, hi vọng có thể khiến cho cha mẹ hoan hỉ, khiến cho cha mẹ được an ủi.

Chúng có tâm hiếu thì sẽ nơi nơi vì cha mẹ mà suy nghĩ, khi chúng vì cha mẹ mà suy nghĩ, thì sẽ hiểu được cha mẹ người khác cũng nhọc nhằn lao khổ giống như vậy, chúng cũng sẽ vì cha mẹ người khác mà suy nghĩ. Hiếu là nguồn gốc của tâm nhân từ của mỗi một người, từ cái nguồn gốc này mà xuất phát, sẽ mở rộng đến ái kính đối với tất cả mọi người. Trong “Hiếu Kinh” có nói “Giáo dĩ Hiếu” (lấy Hiếu đạo để giáo hoá), bạn dạy chúng Hiếu thảo, “sở dĩ kính thiên hạ chi vi nhân phụ giả dã” (là bởi hi vọng chúng cũng tôn kính tất cả những bậc cha mẹ trong thiên hạ); “Giáo dĩ Đễ” (Lấy Đễ đạo để giáo hoá), bạn dạy chúng tôn kính trưởng bối, “sở dĩ kính thiên hạ chi vi nhân huynh giả dã” (là bởi hi vọng chúng cũng kính trọng những người làm huynh trưởng trong thiên hạ), chúng cũng sẽ kính trọng với tất cả trưởng bối của người; “Giáo dĩ thần” (Lấy đạo làm bề tôi để giáo hoá), bạn dạy chúng thái độ làm người cấp dưới, chúng liền sẽ “kính thiên hạ chi vi nhân quân giả dã” (kính trọng tất cả người làm vua (lãnh đạo, cấp trên) trong thiên hạ). Thái độ đối nhân chính xác của một người, đều là từ trong gia đình mà bồi dưỡng ra, Mạnh Phu Tử nói: “Thân thân nhi nhân dân, nhân dân nhi ái vật“, từ yêu thương cha mẹ, yêu thương người nhà, mở rộng đến đối với tất cả người có thể đặt mình vào vị trí của họ mà suy nghĩ; họ đối với người có thể có tâm nhân từ, tiến một bước đối với vạn vận trong trời đất đều trân quý, đây là thứ bậc đức hạnh của một người, chúng ta phải nắm bắt được.

Con cái đối với cha mẹ có lòng Hiếu thảo thì từ nhỏ sẽ biết rằng làm người phải siêng năng chịu khó, chúng hiểu rõ công việc của cha mẹ rất vất vả thì chúng sẽ không xa xỉ mà sẽ rất tiết kiệm. Căn bản đức hạnh của một đứa trẻ là nằm ở chỗ Hiếu thuận cha mẹ, tôn kính sư trưởng. Cho nên, người làm cha mẹ phải dạy dỗ con cái tôn kính Thầy cô, mà nhiệm vụ của Thầy cô rất quan trọng, là phải dạy dỗ học sinh Hiếu thuận cha mẹ. Hiện nay trẻ nhỏ có biết tôn sư không? Vấn đề ở đâu mà ra? Cha mẹ có dạy không? Hiện nay còn có con trẻ ở trong trường chịu một số lời phê bình của thầy cô, về nhà nói với cha mẹ, hôm sau cha mẹ dẫn theo Luật sư đi tìm Hiệu trưởng. Cha mẹ biểu hiện ra dạng thái độ như vậy, ai là người bị ảnh hưởng không tốt nhất? Là trẻ nhỏ! Cả đời này của chúng đối với Thầy cô không có tâm cung kính, khi con cái đối với thầy cô không có tâm cung kính thì trên con đường học nghiệp sẽ chẳng thể nào có được thành tựu.

Chúng ta lúc còn nhỏ nếu như ở trường mà bị Thầy cô xử phạt rồi, về đến nhà không dám nói, thế nhưng cha mẹ vừa nhìn thấy sắc mặt của chúng ta không ổn, liền truy tận gốc. Khi biết rõ là bị Thầy cô xử phạt, cha mẹ sẽ làm sao? Lại mắng một trận, lại đánh một trận, hôm sau lại còn mang theo lễ vật đến trường mà cảm ơn Thầy cô: “Cảm ân Thầy đã nghiêm khắc kỉ luật con tôi!”. Cha mẹ phối hợp với Thầy cô giáo như thế, con cái lúc ở trường, lúc học tập tuyệt đối không dám làm càn nữa. Thái độ của cha mẹ đối với Thầy cô cũng trực tiếp ảnh hưởng đến con cái, cho nên nhất ngôn nhất hạnh của cha mẹ với Thầy cô không thể không thận trọng.

“Hoặc ẩm thực, hoặc toạ tẩu; trưởng giả tiên, ấu giả hậu” (Hoặc ăn uống, hoặc đi đứng; Người lớn trước, người nhỏ sau), hành lễ với trưởng bối, một số thói quen tốt của việc tôn kính trưởng bối như chào hỏi, cũng phải bồi dưỡng cho con cái từ nhỏ, khi chúng dưỡng thành thói quen, trong quá trình thực hiện những giáo huấn này thì chúng sẽ dần dần nội hoá. Mọi người không nên coi thường việc cho con trẻ cúi chào, mặc dù đây là hành vi bên ngoài, nhưng cúi chào lâu ngày thì về sau sẽ nội hoá vào trong, con trẻ sẽ thời thời để tâm cung kính ở trong lòng.

Tâm hiếu mà không mở ra thì sẽ có kết quả gì?

Nếu như tâm hiếu của một đứa trẻ không mở ra thì thái độ tình nghĩa, ân nghĩa trong cuộc đời của chúng sẽ chẳng có cách gì hình thành. Ân đức không gì lớn bằng ân đức của cha mẹ, nếu như đối với ân của cha mẹ cũng không có cách gì cảm niệm thì làm sao lại biết ơn người khác được. Ân nghĩa, tình nghĩa của chúng mà không sinh khởi ra được, thế thì sẽ sinh ra cái gì? Không học được chính xác thì nhất định sẽ học được sai lầm. Thái độ tình nghĩa, ân nghĩa của một người mà không hình thành, ắt sẽ hình thành thái độ lợi và hại, đối với cái gì có lợi cho chúng, chúng sẽ rất tích cực; cái gì không có lợi ích với chúng, chúng có thể trở mặt chẳng thuận theo người ta.

Tìm đối tượng cũng phải tìm người có tâm hiếu, nếu như anh ta không có tâm hiếu, mà đi theo đuổi một cô gái, sự thật thì cái mà anh ta dùng chính là tâm lợi hại. Bởi vì đối phương trẻ trung xinh đẹp, công việc ổn định, anh ta sẽ dốc toàn lực để đạt được mục đích này. Đợi đến khi mục đích của anh ta đạt được rồi, ba năm sau, cô vợ cũng giúp anh ta sinh con, nuôi được trắng trắng tròn tròn, thế nhưng bởi vì làm mẹ cũng vất vả hơn, cho nên trên mặt cũng xuất hiện một số nếp nhăn, không còn trẻ trung xinh đẹp như trước nữa. Khi anh ta ra ngoài lại gặp được cô gái xinh đẹp hơn, trẻ trung hơn thì cô vợ liền sẽ từ lợi biến thành hại, do đó sẽ xảy ra việc ly hôn. Tỷ lệ ly hôn cao lại ảnh hưởng liên đới đến toàn bộ xã hội, cho nên tỷ lệ phạm tội cũng sẽ tăng lên.

Tỷ lệ ly hôn và tỷ lệ phạm tội, hai cái này có quan hệ liên đới không? Có! Chúng tôi ở Hải Khẩu đã từng tiếp xúc qua với lãnh đạo của trại giam, chúng tôi hướng về ông mà hỏi han các tình trạng gia đình của các phạm nhân bị đưa vào tù, kết quả hơn 60-70% gia đình đều không hoàn chỉnh. Bởi vì giáo dục gia đình không được tốt, đức hạnh cũng không được cắm gốc, xã hội bên ngoài ô nhiễm nghiêm trọng, vừa gặp được một số nhân duyên không tốt thì ngay cả cái gốc cũng lập tức bị bật lên ngay, cho nên tỷ lệ ly hôn cao sẽ kéo theo tỷ lệ phạm tội tăng lên. Khi tỷ lệ phạm tội trong xã hội cao, cho dù chúng ta vừa có tiền vừa có địa vị thì có cảm giác an toàn hay không? Không có. Tình trạng tỷ lệ ly hôn cao và tỷ lệ phạm tội tăng lên đã khiến cho lòng người bất an, mà cái căn nguyên đó là ở đâu? Làm người không kiến lập được thái độ ân nghĩa, tình nghĩa. Thái độ ân nghĩa, tình nghĩa của một người từ chỗ nào mà bắt tay làm? Từ hiếu đạo mà bắt tay làm, hiếu đạo lại nhất định từ “Đệ Tử Quy” mà bắt tay làm.

Dạy con cái làm việc nhà rất quan trọng

Từ nhỏ dạy con cái làm việc nhà rất quan trọng, đây là bồi dưỡng đức hạnh làm người làm việc của con cái. Lúc tôi ở Đài Nam diễn giảng, có vị bằng hữu đưa cho tôi một bao thư, trong bức thư nói đến tầm quan trọng của việc từ nhỏ phải lao động làm việc nhà, bởi vì đồng học của anh ấy có trường hợp thực tế rất tương ứng với quan niệm đó, cho nên anh ấy mới đem cái bao thư này đưa cho tôi, hi vọng tôi có thể đem cái trường hợp này giảng ở trong lớp học. Anh ấy có một nữ đồng học từ nhỏ học hành rất ưu tú, luôn là người đứng đầu bảng, sau giờ học cũng không ra ngoài chơi, vẫn ở đó học bài, sau này đậu vào Khoa Tiếng Anh của trường Đại học Sư phạm. Học xong đại học, thực tập năm thứ nhất thì cưới một bác sĩ. Cuộc sống như vậy có tốt không? Tin rằng lúc cô ấy xuất giá, cha mẹ cô ấy vô cùng hạnh phúc.

Sau khi cô ấy kết hôn, do vì từ nhỏ ở trong nhà chưa từng làm qua việc nhà, chồng cô ấy chỉ âm thầm làm một số việc mà cô ấy không làm tốt, thế nhưng thời gian lâu rồi, sự bất mãn trong nội tâm người chồng bắt đầu lộ rõ. Cô ấy không chỉ không biết làm việc nhà, mà còn bởi vì từ nhỏ chỉ biết học, không biết câu thông với người khác, cho nên đã xảy ra một số va chạm giữa cô ấy với mẹ chồng, người thân. Sau cùng chồng cô ấy đến toà án yêu cầu ly hôn, kết quả thắng kiện. Trong khoảng thời gian đấu tranh trong hôn nhân, cha mẹ cô ấy cũng bó tay hết cách, thường hay gọi điện thoại khuyên con gái, thế nhưng con gái cũng chẳng chịu nghe. Mẹ của cô đã nói rằng lúc cô ấy học tiểu học, chính là cha của cô trưa ngày nào cũng mang cơm hộp cho cô ăn, đến chiều thì cha cô lại đi xe đến đón cô về, từ nhỏ đến lớn không để cho cô quét nhà một lần. Cha cô rớt nước mắt mà nói:

– Chúng tôi chăm sóc cho nó như vậy còn chưa đủ hay sao? Tại sao nó lại đối xử với chúng tôi như thế?

Vấn đề này chính là đối xử với cô ấy quá tốt, nên mới tạo thành cái kết quả này. Mặc dù cô ấy có thành tựu về học nghiệp, nhưng cuộc đời tuyệt đối không chỉ là nỗ lực trên một phương diện thôi đâu, cuộc đời phải nên học tập toàn diện, viên mãn toàn diện. Con cái không được học năng lực làm người làm việc, ở trong bản đồ nhân sinh của chúng sẽ xuất hiện tương đối nhiều nút thắt cổ chai. Cho nên chúng ta đối với cuộc đời của con cái, phải nên có sự quy hoạch dài lâu, như vậy con cái mới đi được ung dung chẳng gấp gáp.