CẨM NANG HẠNH PHÚC

Thầy Thái Lễ Húc giảng thuật


CHƯƠNG 3 – SINH HOẠT THIÊN (TRONG ĐỜI SỐNG)

3. DẠY CON CÁI KHIÊM CUNG LỄ KÍNH

Vì sao không được để tâm ngạo mạn lớn lên

Ngạo bất khả trưởng (không được để tâm ngạo mạn lớn lên), con người nếu như vừa kiêu ngạo thì không chỉ học vấn của chính mình chẳng lên nổi, mà vô hình trung cũng đoạn đi nhân duyên gặp quý nhân của chính mình. Một người có đạo đức, có học vấn thích kết bạn với những người như thế nào? Là người khiêm tốn! Chỉ cần bạn ngạo mạn, những người này liền sẽ tự động bỏ bạn mà đi.

Hồi học cấp hai tôi rất may mắn. Có một ngày, Thầy dạy môn Lý Hoá (Vật lý & hoá học) của tôi viết lên bảng đen một hàng chữ “Làm người không được có ngạo khí, nhưng không thể không có khí phách“, kể từ hôm đó, tôi chưa bao giờ dám quên. Thầy viết xong câu nói này, phảng phất có một ánh đạo quang chiếu vào trong tâm điền của tôi, bởi vì dưới chủ nghĩa học vị, rất ít khi có thể nghe thấy lời giáo huấn làm người, thật sự là như thế. Từ đó về sau, câu giáo huấn “Làm người không được có ngạo khí, nhưng không thể không có khí phách”, đã từ trong sâu thẳm khắc ghi vào trong tâm khảm của tôi rồi, đồng thời lúc nào cũng thúc giục bản thân tôi làm người không được ngạo mạn.

Một cái lễ kính chí thành mà đã thể kết giao được với một vị trưởng bối khiến cho cả đời có được lợi ích.

Lúc tôi ở Úc Châu học tập, gặp được rất nhiều trưởng bối, tôi gặp được các trưởng bối này thì trong lòng đột nhiên thể hội được rằng đã học được “Sự chư phụ, như sự phụ; Sự chư huynh, như sự huynh” (Việc chú bác, như việc cha; việc anh họ, như anh ruột) thì phải đi làm, bởi vì mỗi một vị đều là cha mẹ của người ta, không chỉ đối với con cái có cống hiến, mà họ mỗi ngày cũng đang vì xã hội mà cống hiến. Có được cái ý niệm “việc chú bác, như việc cha; việc anh họ như anh ruột” rồi, tôi về đến phòng nghỉ liền bắt đầu tìm những vị trưởng bối này, hỏi các vị ấy sinh năm nào? Chỉ cần lớn hơn tuổi của cha tôi, thì tôi đứng một bên cung kính cúi chào một cái rồi nói:

– Cháu chào bác ạ!

Các vị bằng hữu, khi cái cúi chào cung kính này hạ xuống rồi, có xảy ra phản ứng hoá học nào không? Vị trưởng bối này cười không ngậm được miệng (cười không ngớt), bác ấy nói bay mấy ngàn dặm cũng kiếm được một đứa cháu, bác ấy rất sung sướng. Tôi lại tiếp tục hỏi, hỏi đến một vị tiên sinh họ Trần, ít tuổi hơn cha tôi, tôi nói:

– Chú Trần, cháu chào chú ạ!

Đột nhiên có một vị trưởng bối chạy đến nói:

– Ta cũng muốn!

Vị này chính là chú Lô, người mà sau này có ảnh hưởng rất sâu đến cả đời tôi.

Vị trưởng bối này thật là vô cùng yêu thương che chở thế hệ trẻ chúng tôi, chú sợ rằng tôi không gọi chú ấy là chú, còn phải tự chạy đến để tạo ra cơ hội cho chúng tôi, cho nên tôi cũng hết sức cung kính mà cúi chào chú:

– Chú Lô, cháu chào chú ạ!

Sau khi cái cúi chào cung kính này hạ xuống rồi, cuộc đời tôi liền xuất hiện sự biến hoá “xoay trời chuyển đất”. Buổi chiều hôm sau, chú Lô đã gọi tôi đến, chúng tôi ngồi ở trong phòng khách, chú nói với tôi, lúc chú 29 tuổi đã làm tổng giám đốc rồi. Cái chức Tổng giám đốc này không phải là tự mình phong cho, mà là có các cổ đông ngồi thành hai hàng, từng người một phỏng vấn chú ấy về việc khi doanh nghiệp xuất hiện các vấn đề thì phải nên giải quyết như thế nào, đó đều phải là công phu và kinh nghiệm chân thật, mà chú có thể đối đáp lưu loát. Cho nên, từ 29 tuổi mà đã làm được Tổng giám đốc chuyên nghiệp, chuyên môn giúp đỡ mọi người giải quyết các nguy cơ của doanh nghiệp. Người có năng lực như thế, chúng ta rất khó gặp được! Kết quả rất may mắn, là bởi vì sự lễ phép của chúng tôi mà làm cho vị trưởng bối này cảm thấy rất vui, cho nên chú ấy vừa ngồi xuống đã đem mấy chúc năm kinh nghiệm và trí tuệ của chú mà chia sẻ với tôi.

Sau khi tôi nghe rồi thì vừa mừng, vừa lo. Lo điều gì? Lo rằng tầm nhìn của mình quá kém cỏi, có mắt mà không thấy núi Thái Sơn, bởi vì chú Lô đã ngồi ngay bên cạnh, mà tôi còn chẳng nhìn ra. Chẳng qua cũng chỉ trong đó thể hội được một đạo lý, người có năng lực thật sự là người khiêm tốn! Nói chuyện với chú được hai giờ đồng hồ, nội tâm tôi rất cảm kích, thật sự thể hội sâu sắc được vì sao người xưa lại xem trọng sư đạo như thế, bởi vì thân làm một người thầy thì xác thực là vô tư, chỉ hi vọng dùng trí tuệ của họ để thành tựu cho cuộc đời của bạn, hoàn toàn không cầu báo đáp. Ngay lúc đó tôi chỉ muốn làm một động tác, đó là động tác gì? Muốn quỳ xuống cung kính mà lạy chú Lô. Chú Lô hồi trẻ đã học qua nhu đạo, cho nên động tác rất nhanh nhẹn nên lập tức kéo tôi đứng dậy, chú nói:

– Không thể được!

Vậy là tôi quỳ không thành công.

Từ hôm đó trở đi, mỗi lần chúng tôi học xong, chú Lô đều nói:

– Nào, chúng ta cùng đi tản bộ.

Vừa đi ở bên cạnh chú vừa hỏi tôi, hôm nay cháu nghe “Đệ Tử Quy”, nghe thấy thế nào? Nghe “những câu chuyện giáo dục đức hạnh” nghe được thế nào? Tôi đem tâm đắc nói với chú thì chú nói:

– Cháu nhìn không đủ sâu, nhìn chưa được rộng.

Chú liền từng chút một phân tích cho tôi nghe. Mặc dù chúng tôi chỉ sống cùng nhau được hơn hai tháng, nhưng xác thật là chú Lô đã cho tôi những khải thị về nhân sinh, không chỉ là tính cho hai tháng này thôi đâu, mà thật sự là có sự giúp sức cho cả đời. Sau khi tôi rời khỏi Úc Châu, chỉ cần có cơ hội là tôi đều chủ động gọi điện thoại cho chú Lô, chú ấy cũng vô tư mà cho tôi những lời khuyên và sự mở mang tri thức rất tốt. Do đó, ngạo bất khả trưởng, đó gọi là “mãn chiêu tổn, khiêm thụ ích” (Kiêu căng thì chiêu cảm tổn hại, khiêm cung sẽ được lợi ích), nhất định phải nuôi lớn thái độ khiêm cung của con cái.

Có thể khiêm cung, có thể cung kính thì bản thân sẽ có lợi ích

Chúng ta đối đãi với người mà có thái độ lễ kính, cung kính, thì có thể có được sự dạy dỗ của thiện tri thức, gọi là “gần người hiền, tốt vô hạn; đức tiến dần, lỗi ngày giảm“. “Lễ kính chư Phật” thì có thể đạt được quả báo “thường tuỳ Phật học“. Chú Lô có một câu nói khiến cho tôi chấn động rất mạnh, chú nói:

– Tu hành thì đối với bản thân phải đuổi cùng diệt tận, đối với người khác phải mở lối ba phần.

Đối với với tập tính của chúng ta, phải có thái độ đuổi cùng diệt tận, không được có một tơ hào phóng túng; mà đối đãi với người khác, chúng ta phải nơi nơi đem thân mình để xem xét mà khoan thứ cho họ. Tôi nhớ có một lần, tôi từ phòng tắm đi ra, chú Lô sau đó bước vào định rửa ráy, đột nhiên chú chạy ra nói với tôi:

– Nào lại đây lại đây, chúng ta lại xem một chút, cháu nhìn xem, sau khi cháu bước vào phòng tắm, trên nền bị ướt như vầy, cháu lại để rơi nhiều tóc, nếu lúc đó có người đi vào, giả như không để ý mà trượt ngã thì làm sao đây? Nếu như một người lại ưa sạch sẽ, nhìn thấy những sợi tóc này, trong tâm họ lại sinh phiền não. Chúng ta trì thập thiện nghiệp phải bất sát, mà bất sát thì quan trọng nhất là không làm phiền lòng chúng sinh. Cho nên ngay trong việc chúng ta sống cùng đại chúng thì phải có một cái thái độ rất quan trọng, chính là tuyệt đối không được làm cho người ở cùng với cháu sinh phiền não.

Tôi nghe những lời dạy dỗ của chú Lô rồi rất cảm động, cũng rất vui mừng, tôi liền nhanh chóng dọn dẹp sạch sẽ. “Biết sửa lỗi, không còn lỗi“.

Tôi nói với chú Lô, tôi là một người có rất nhiều bệnh, lúc nhỏ không nhận được giáo dục, sau này có bất kỳ khuyết điểm nào, mong rằng chú Lô có thể giúp tôi kịp thời chỉ ra. Tôi quen chú Lô đến nay là hơn hai năm, chỉ cần có cơ hội, tôi đều gọi điện cho chú để thỉnh giáo. Mà khi tôi sống cùng với chú thì chỉ cần tôi có vấn đề, vị trưởng bối này cũng sẽ thẳng thắn chẳng ngại mà nói cho tôi. Bởi vì tôi có tâm cung kính, tôi biết được phải thực hiện “nghe khen sợ, nghe lỗi vui; người hiền lương, dần gần gũi“, bởi vì thái độ như vậy, nên xác thật khiến cho cuộc đời của chính mình có được lợi ích không hề nhỏ.

Lễ phép rất quan trọng

Lúc tôi còn nhỏ đã dưỡng thành một thói quen, chỉ cần trường bối đến nhà chúng tôi, tai tôi mà nghe thấy âm thanh của họ, không luận là tôi đang làm việc gì, nhất định phải chạy đến trước mặt họ mà nói:

– Cháu chào chú ạ! Cháu chào dì ạ!

Trẻ nhỏ có lễ phép, người lớn tuyệt đối rất hoan hỉ, lúc tôi ngẩng đầu lên thì nhìn thấy họ rất hoan hỉ nên tôi cũng rất hài lòng. Khi một người làm ra những việc có đức hạnh, kì thật niềm vui của họ đã từ trong nội tâm mà lan toả ra rồi. Tôi sâu sắc mà thể hội được, một người có thể gặp được quý nhân hay không, thì phải xem người đó từ nhỏ đối với người có thái độ lễ phép hay không.

Lúc tôi mở buổi toạ đàm với các phụ huynh về việc phối hợp giữa cha mẹ và thầy cô giáo, tôi có nói với họ:

– Con cái của các vị sau này có thể gặp được quý nhân hay không, bây giờ tôi có thể phán đoán ra được.

Sau khi phụ huynh nghe rồi, ánh mắt của họ đều mở rất là to, bởi vì người hiện nay rất thực tế, vừa đề cập đến con cái họ có thể gặp được quý nhân thì họ rất là tập trung. Trẻ nhỏ có lễ phép, đi đến đâu cũng nhận được sự yêu thương dìu dắt của mọi người đối với chúng; ngược lại, trẻ nhỏ không có lễ phép, không những không gặp được quý nhân, mà chúng còn không có được nhiều sự giúp đỡ, ở ngay trong lời nói, hành vi cũng sẽ hình thành rất nhiều chướng ngại. Chúng sẽ cảm thấy không hiểu nổi, tại vì sao họ đều nhìn mình không vừa mắt? Bản thân cũng không hiểu rõ. Cho nên, lễ phép vô cùng quan trọng.

Lễ phép phải được dạy dỗ từ nhỏ

Lễ phép quan trọng như thế, lúc nào thì phải dạy? Tôi thường hỏi các phụ huynh, thi được thêm 2 điểm quan trọng, hay dạy dỗ con cái thái độ lễ phép làm người làm việc là quan trọng hơn? Phụ huynh đều cảm thấy thái độ lễ phép trong làm người làm việc quan trọng, thế nhưng phụ huynh lại đem hầu hết thời gian cho con cái tiêu hao vào điểm số. Việc quan trọng thì không được để chậm trễ, nếu không khi con cái trưởng thành rồi, thói quen thành tự nhiên thì sẽ rất khó sửa đổi, đây là việc không được trì hoãn. Cho nên, nhất định phải xem trọng việc bồi dưỡng đức hạnh lễ phép của con cái ngay từ nhỏ, như vậy mới có thể giúp cho cuộc đời của con cái có được nhiều sự giúp đỡ.

 Bất học lễ, vô dĩ lập (Không học lễ, lấy gì lập thân)

“Bất thượng Trường Thành phi hảo hán” (chưa lên Vạn Lý Trường Thành thì không phải là hảo hán), tôi và các thầy cô giáo cùng nhau đi tham quan ở Vạn Lý Trường Thành. Ở trên Trường Thành có một cái cổng chỉ có thể cho phép hai người đối diện cùng đi qua, nê lúc đi qua cái cổng đó, có nhiều người không giữ quy củ chen chúc lẫn nhau, kết quả xảy ra việc gì? Cả nhóm người đều bị kẹt ở trong cái cổng này. Các thầy cô giáo ở trung tâm chúng tôi ở trong đó chỉ nhìn mà không đi được, những người phía sau không hiểu rõ tình hình ở phía trước nên họ cứ vậy dồn lên phía trước, dòng người đối diện cũng đi dồn về phía trước, tiếp tục như vậy thì có thể sẽ có những việc ngoài ý muốn xảy ra. Lúc này các thầy cô chúng tôi lập tức đứng ra, bắt đầu chỉ huy dòng người di chuyển đi qua cái cổng này một cách có thứ tự, đồng thời lễ phép nhờ những người đang chen lấn nhanh chóng lùi lại. Họ nhìn chúng tôi, còn tưởng chúng tôi là đội quản lý Trường Thành nữa, và dưới sự nỗ lực rất có lễ phép của chúng tôi, dòng người tắc nghẽn cũng khai thông được. Do đó, thời cơ để học tập và thực hiện lễ phép rất quan trọng, không được bỏ lỡ, nếu không mức độ tồi tệ sẽ khiến cho bạn khó mà tưởng tượng nổi, lời nói mà không có khuôn phép lễ tiết thì con người sẽ tự tư tự lợi, sẽ có thể xảy ra xung đột.

Có lễ phép khiến cho trên đường gặp được vô vàn niềm vui

Khi chúng tôi ngồi xe đi đến Đông Thiên Mục Sơn ở Hàng Châu để giảng bài, đi đối diện có hai chiếc xe, chúng tôi chủ động cho xe dừng sát vào bên đường để nhường cho xe của đối phương đi qua trước, chiếc xe thứ nhất vừa đi qua, người ngồi trên xe rất hoan hỉ vẫy tay với chúng tôi, chúng tôi cũng vẫy tay lại với họ. Sau khi chiếc xe thứ nhất đi qua rồi, chúng tôi đợi thêm một lúc, chiếc xe thứ hai vẫn chưa đi qua, chúng tôi cảm thấy rất khó hiểu, liền cử người xuống xe xem một chút, kết quả xe đối diện đã dừng ở đó, muốn nhường cho chúng tôi đi qua trước. Đồng thời khi chúng tôi đánh xe qua, hai người trên xe nở nụ cười rất tươi. Người với người đều là lễ kính với nhau, cái cảm giác đó vô cùng dễ chịu, như tắm trong gió xuân vậy! Trước khi chúng tôi còn chưa lên núi, thì đã cảm nhận được tình người thuần phác của người dân ở vùng đất Đông Thiên Mục Sơn rồi. Chúng ta từ ngay trong đời sống cũng thời thời có thể thể hội được, biết được lễ tiết, khiêm nhượng mới có thể khiến cho con đường nhân sinh thông suốt không trở ngại, mới không đến nỗi phải kẹt xe, không bị xảy ra xung đột.

Một đứa trẻ biết khiêm cung thì cả đời không lo bất lợi

Kinh dịch” nói: “Kiêm quái, lục hào giai cát”(Quẻ khiêm, sáu hào đều tốt). “Kinh Thư” nói: “Mãn chiêu tổn, khiêm thụ ích” (kiêu căng chiêu cảm tổn hại, khiêm cung nhận được lợi ích). Trong 64 quẻ của “Kinh Dịch”, mỗi một quẻ đều có cát hung hoạ phước, chỉ có một quẻ, sáu hào đều tốt, tức là “quẻ khiêm“. Nếu như một đứa trẻ biết khiêm cung thì cuộc đời của nó có thể không phải lo điều bất lợi. “Liễu Phàm Tứ Huấn”, cuốn sách này là triết học nhân sinh rất quan trọng, trong đó chương thứ tư mà mô tả lại chỗ lợi ích của việc khiêm hư. Tiên sinh Viên Liễu Phàm tham dự qua mấy kỳ thi Tiến sĩ, mỗi lần trước khi chưa thi, ông đều quan sát các đồng học đến dự thi, phát hiện có một số người đặc biệt khiêm cung, khiêm tốn nhẹ nhàng, đối với người rất cung kính, rất khiêm tốn, mặc dù những đồng học này tuổi còn rất trẻ, nhưng ông cảm thấy những người đó nhất định sẽ thi đậu, kỳ thi kết thúc, quả nhiên không ngoài dự liệu, những người khiêm hư đều thi đậu cả.

Chúng ta từ nhỏ cũng phải thời thời cảnh tỉnh con cái phải thường giữ sự khiêm hư, dù cho tài năng của chúng ta có cao đi chăng nữa, cũng phải biết được cái tài năng này không phải là nhờ vào năng lực của chính mình mà hình thành được, mà là chúng ta ở trong quá trình trưởng thành lâu dài, có vô cùng nhiều trưởng bối đã dạy dỗ, chăm sóc, dìu dắt chúng ta mới hình thành được, cho nên càng có tài năng càng phải nên biết ơn tất cả các trưởng bối đối với chúng ta mà vô tư cống hiến, khi chúng ta có cái tâm cảnh như vậy thì tự nhiên sẽ không ngạo mạn.