CẨM NANG HẠNH PHÚC

Thầy Thái Lễ Húc giảng thuật


CHƯƠNG 3 – SINH HOẠT THIÊN (TRONG ĐỜI SỐNG)

6. DẠY DỖ CON CÁI PHẢI CẨN THẬN LỜI NÓI VIỆC LÀM

 Một lần không cẩn thận, công sức đổ sông biển

Nghĩ đến cái chữ “Cẩn” (謹) này, thì phải làm được cẩn ngôn thận hành (ăn nói dè chừng, làm việc cẩn thận). Bắc Kinh có một công ty nước ngoài nổi tiếng tuyển dụng nhân viên, công ty thông qua các cấp độ thi tuyển rất khắt khe, tuyển chọn được các ứng viên tài năng ưu tú. Ở trong quá trình thi cử tầng tầng này đã loại bỏ rất nhiều người, sau cùng giữ lại được một tốp người chuẩn bị vào đợt phỏng vấn cuối cùng. Lúc tốp người này vào phỏng vấn, người quản lý công ty bước vào, ngồi cùng với họ một lúc thì người quản lý nói:

– Bây giờ tôi có chút việc, đi ra ngoài khoảng mười phút, các bạn đợi tôi một chút.

Người quản lý đi ra rồi, tất cả mọi người ngồi trong đó, ngồi được một, hai phút thì đứng dậy, sau đó nhìn thấy trong văn phòng có một số tập tài liệu nên lật ra xem; sau khi người này xem xong, còn đưa cho người kia xem, người kia cũng ở đó lật ra xem. Mười phút trôi qua, người quản lý này bước đến nói với tốp người chờ phỏng vấn:

– Các bạn đều không được tuyển dụng.

Bởi vì trong văn phòng có gắn camera, cho nên nhìn thấy mỗi người ở trong tuỳ tiện sử dụng đồ của công ty. Do vì họ không có học qua “sự tuy tiểu, vật thiện vi; cẩu thiện vi, tử đạo khuy” (việc tuy nhỏ, chớ tự làm; nếu đã làm, lỗi đạo con), cũng không có học qua “nhập hư thất, như hữu nhân” (vào phòng trống, như có người), cho dù người chủ không ở đó, chừng mực cần phải giữ cũng không được có tơ hào mà giảm bớt. Khi người quản lý này tuyên bố các bạn đều không được tuyển, những người này còn phẫn nộ bất bình. Do đó, làm người xử thế quan trọng nhất chính là phải cẩn thận.

Nếu bất cẩn, làm người sai, làm việc cũng sai

Công phu của chữ “Cẩn” từ chỗ nhỏ bé mà nhìn, có thể chúng ta vừa không cẩn thận thì sẽ trở ngại đến người khác, giống như bạn ngồi không ra tướng ngồi, chân cứ duỗi ra, rất có thể làm cho người khác bị ngã; nếu như ở phương diện lớn, bạn không đủ cẩn thận, cũng có thể tạo thành tai hoạ, tạo thành thương vong. Nước Mỹ trước đây có một chiếc máy bay trực thăng bị nổ tung giữa không trung, rơi rụng xuống, chính là bởi vì lúc kiểm tra máy móc cẩu thả, có một vết nứt không kiểm tra kỹ, sau này mới phát sinh việc ngoài ý muốn. Công việc mà chúng ta phụ trách, đối với an toàn của người khác có liên quan trực tiếp, thì không được có tơ hào buông thả. Ở ngay trong một lần hoạt động hàng không vũ trụ, chi phí cũng đến hàng tỉ đô la, kết quả vốn dĩ muốn đổ bộ lên mặt trăng, lúc tới nơi lại phải đổi hướng quay về, chính vì thiếu mất một viên pin mấy chục đô-la mà không có cách gì đổ bộ được. Một chút xao nhãng nho nhỏ thôi cũng có thể tạo thành tổn thất rất lớn, cho nên không thể không cẩn thận. Sự nghiệp, gia nghiệp trong đời của một người muốn có được thành tựu, loại thái độ cẩn thận này không thể không học.

Tôi thường hay ngồi máy bay đến rất nhiều nơi để diễn giảng, nếu không đủ cẩn thận, không nhìn thấy hộ chiếu thì sẽ có tình huống gì xảy ra? Không chỉ là cảm xúc của bản thân vô cùng hốt hoảng, đến lúc đi không được, thì sẽ có lỗi với rất nhiều người đang đợi chờ tôi. Mặc dù việc cẩn thận chỉ là một mắt xích nhỏ, thế nhưng mặt ảnh hưởng của nó xác thật là rất lớn. Nếu như lãnh đạo của một đơn vị không đủ cẩn thận, cũng có khả năng bởi vì một chỗ nho nhỏ, mà tạo thành tổn thất không cách gì sửa chữa được. Một người có thái độ rất cẩn thận, nhất định là họ từ lúc nhỏ đã dưỡng thành cái thói quen cẩn thận.

Một lời nói có thể làm hưng thịnh đất nước, một lời nói cũng có thể mất nước

Ngôn ngữ (lời nói) của chúng ta có thể cẩn thận, thì có thể tránh được rất nhiều sai lầm, thậm chí là có khả năng tránh được tai nạn. Giáo huấn của Khổng Tử xem trọng bốn loại học vấn: Thứ nhất là Đức hạnh, thứ hai là Ngôn ngữ, thứ ba là Chính sự, thứ tư là Văn học. Ngôn ngữ vì sao được xếp ở vị trí quan trọng đứng ngay sau Đức hạnh? Bởi vì sự qua lại và tương tác giữa người với người sử dụng tần suất cao nhất chính là ngôn ngữ (lời nói). Cái gọi là lời nói, “một lời có thể chấn hưng đất nước, một lời cũng có thể làm mất nước“, một lời có thể làm cho gia đình hoà mục, một lời cũng có thể khiến cho gia đình tranh chấp không ngừng. Chúng ta nói lời cũng phải nên suy nghĩ ba lần, cũng phải nên đề cao độ nhạy cảm, trước khi nói ra lời thì phải nghĩ đến những lời sẽ nói ra, liệu có làm tổn hại đến đối phương hay không, chúng ta phải có cái thái độ cẩn thận như vậy. Tục ngữ cũng nói: “Đối diện người thất ý, không được nói việc đắc ý“, đây đều là ở ngay trong lời nói mà nơi nơi lưu lộ ra phải vì người mà suy nghĩ, cho nên lời nói – hành vi phải đặc biệt cẩn thận.

Cẩn ngôn thận hành phải từ căn bản mà sửa, căn bản là tâm niệm

Cẩn ngôn thận hành: cẩn thận dè chừng trong lời nói, hành vi

Căn bản của lời nói và hành vi là ở nơi ý niệm của một người, người thật sự tu thân, họ sẽ ở ngay trong khởi tâm động niệm mà làm được niệm niệm cẩn thận. Khi ý niệm của chúng ta đều có thể cẩn thận thì lời nói hành vi sẽ không có thiên lệch quá lớn. Ví như chúng ta học tập “Đệ Tử Quy – chương Cẩn“, nội dung của phần này chính là dạy dỗ chúng ta thường xuyên phải cẩn thận làm được: không được lãng phí thời gian, không được lãng phí thức ăn, những loại ý niệm xa xỉ, ý niệm tham lam, ý niệm lười biếng, ý niệm bất kính vừa mới khởi lên, thì phải lập tức điều phục nó xuống; khi tâm thiếu kiên nhẫn của chúng ta khởi rồi, tâm tuỳ tiện khởi lên rồi, khi cái tâm không vì người mà suy nghĩ của chúng ta khởi lên rồi, thì phải nhanh chóng điều phục cho tốt, chuyển biến thành cung kính, chuyển biến thành vì người mà suy nghĩ.

Trong Đệ Tử Quy là dạy dỗ cẩn ngôn thận hành như thế nào

“Đệ Tử Quy” đối phần “Cẩn”, sự giáo huấn trong một đoạn này đã bao gồm mấy loại năng lực quan trọng. Thứ nhất, năng lực tự kiềm chế của một người phải từ trong những giáo huấn này mà cắm gốc; thứ hai, năng lực sinh hoạt độc lập; thứ ba, năng lực làm việc. Dục bất khả túng (ham muốn không thể buông thả), tập tính của con người không được phóng túng, cho nên phải dưỡng thành năng lực tự kiềm chế. “Triêu khởi tảo, dạ miên trì” (Sáng dậy sớm, tối ngủ trễ), là nói không được ham ngủ, không được phí hoài thời gian, đây là thuộc về năng lực tự kiềm chế. “Đối ẩm thực, vật giản trạch; Thực thích khả, vật quá tắc” (Với ăn uống, chớ kén chọn; Ăn vừa đủ, chớ quá no), đây là dạy dỗ chúng ta trong ăn uống, phải từ nhỏ để cho con cái hình thành được năng lực tự kiềm chế. “Thần tất quán, kiêm thấu khẩu; Tiện niệu hồi, triếp tịnh thủ” (Sáng rửa mặt, phải đánh răng; Tiểu tiện xong, rửa tay sạch), là bồi dưỡng năng lực sinh hoạt độc lập và thói quen vệ sinh sạch sẽ.

“Quan tất chánh, nữu tất kết; Miệt dữ lý, câu khẩn thiết” (Mũ phải ngay, nút phải cài; vớ và giày, mang chỉnh tề), là bồi dưỡng năng lực làm việc, bạn đem sự việc làm thật tốt, trên thực tế không chỉ là tôn trọng bản thân, mà cũng là tôn trọng người khác. Làm việc phải từ những tiểu tiết nhỏ nhặt mà bắt đầu, ăn mặc mà nhếch nhác, người khi khi giao vãng với bạn thì có cảm giác gì? Bạn hình như là không tôn trọng tôi. “Bất tự trọng, tựu thủ nhục” (Không biết tự trọng, tự chuốc lấy nhục), một người không tôn trọng chính mình, thì có thể cảm vời đến sự huỷ báng khinh thường của người khác, “tự trọng nhi hậu nhân trọng, tự kính nhi hậu nhân kính” (tự trọng rồi mới trọng người, tự kính rồi mới kính người), cho nên dáng vẻ cử chỉ cũng phải cẩn thận. Một đời muốn có được thành tựu, nhất định phải nơi nơi cẩn thận, gia đình muốn mĩ mãn cũng là như thế.