CẨM NANG HẠNH PHÚC

Thầy Thái Lễ Húc giảng thuật


CHƯƠNG 3 – SINH HOẠT THIÊN (TRONG ĐỜI SỐNG)

9. DẠY DỖ CON TRẺ LỄ NGHI CƠ BẢN

Lễ là khoảng cách tốt đẹp nhất giữa người và người

Chúng ta đem mối quan hệ giữa người và người điều chỉnh thành một chữ “Nhượng” (讓) , “nhường nhịn ắt có dư, tranh giành ắt chẳng đủ“, người với người chung sống với nhau phải có thể lễ nhượng, đó là khoảng cách tốt đẹp nhất giữa người với người. Khi bạn gặp được một người bạn rất có lễ phép, cảm nhận của bạn như thế nào? Rất dễ chịu, rất hoan hỉ, cho nên cái Lễ này là khoảng cách rất tốt đẹp giữa người với người. Dù cho người có thân thích thế nào đi chăng nữa, hoặc giả là vợ chồng, cha con, cũng phải nên lấy lễ để đối đãi với nhau, không được vì quá thân mà không tôn trọng họ, ví như ngay cả việc không gõ cửa mà bước vào, một lần, hai lần họ có thể tiếp nhận, nhiều lần như vậy liệu sẽ như thế nào? Có thể oán khí sẽ tăng lên. Cho nên, người có thân thích thế nào đi chăng nữa cũng phải tôn kính, cũng phải lấy Lễ để đối đãi với nhau, duy trì cái khoảng cách tốt đẹp này. Khi con cái từ nhỏ biết được lấy Lễ để đối đãi với nhau thì chúng sẽ trở thành một người có chừng mực, cho nên học Lễ vô cùng quan trọng.

Lễ cùng đạo lý là tương thông

Toàn bộ giáo huấn của “Đệ Tử Quy” lấy Lễ làm sợi dây xuyên suốt, cung kính đối với cha mẹ chính là “Nhập tắc hiếu“, là Lễ; “Xuất tắc đệ“, anh em hữu ái, tôn kính trưởng bối, cũng là Lễ. Phần “Cẩn“, đối với đồ vật phải yêu tiếc, cũng phải để đồ vật có vị trí cố định; đối với thức ăn không được chà đạp, “đối ẩm thực, vật giản trạch” (với ăn uống, chớ kén chọn), đây là dùng thái độ lễ phép để đối đãi với thức ăn. “Phàm xuất ngôn, tín vi tiên” (Phàm nói ra, tín trước tiên), cũng là ngay trong lời nói của chúng ta đối với người phải có lễ phép, nói lời ra rồi thì không thể không làm, nếu không chính là vô cùng thất tín, thất lễ. Ở trong “Nhạc Kinh” cũng đề cập đến “Lễ giả, thiên địa chi tự dã” (Lễ là sự sắp đặt của trời đất vậy), cho nên, chữ “Lễ” của lễ phép cùng với đạo lý là tương thông. Tục ngữ nói: “Hữu lý tẩu biến thiên hạ” (Có lý thì đi khắp thiên hạ), chính là ngay trong người với người có quy luật vô cùng tự nhiên, chúng ta không được vượt qua cái quy luật này, nếu không thì sẽ phát sinh va chạm xung đột, “Phiếm ái chúng” cũng là thái độ của lễ phép.

Có Lễ thì nơi nơi đều kết thiện duyên

Có một lần, khi tôi ở trên thang máy, tôi vừa bước vào thang máy thì phía sau cũng có một người bước vào, là một người phụ nữ tuổi cũng tầm tuổi mẹ tôi, tôi mỉm cười rồi chào hỏi bác ấy:

– Thưa bác, xin hỏi bác muốn lên tầng mấy ạ?

Nếu như lúc bạn bước vào thang máy, có một người mỉm cười với bạn và nói: “Xin hỏi bạn lên tầng mấy?”, cảm nhận của bạn như thế nào? Rất dễ chịu, có thể cả ngày hôm đó tâm trạng đều rất tốt, cho nên lễ phép không thể không dạy. Sau khi tôi chào hỏi vị nữ sĩ này xong, bác ấy cũng rất hoan hỉ, sau đó thì tôi tiếp tục giới thiệu bản thân với bác ấy, tôi nói:

– Chào bác, cháu là Thái Lễ Húc.

Bác ấy nói:

– Chào con, bác là mẹ vợ.[1]

Bác ấy nghe thành tôi là con rể nhà họ Thái (Thái nữ tế), tôi bắt đầu trò chuyện với bác, trong lúc nói chuyện, tôi phát hiện ra con gái của bác ấy là bạn học hồi cấp 3 với tôi, từ trong đây cũng thể hội được ngạn ngữ xưa thường nói: “Hữu duyên thiên lý lai tương hội” (Có duyên ngàn trùng cũng gặp lại).

Khổng Tử nói: “Bất học Lễ, vô dĩ lập” (không học lễ, lấy gì lập thân), có lễ phép mới có thể ở trong quần chúng mà đứng vững. Chúng ta rất hoan hỉ khi người khác hướng về chúng ta mà chào hỏi, cũng như vậy, nếu như chúng ta chịu chủ động chào hỏi người khác, người khác cũng sẽ rất hoan hỉ giống vậy. Chúng ta hi vọng xã hội tốt hơn, hi vọng giữa người với người có thể tôn trọng lẫn nhau, chăm sóc lẫn nhau, phải nên từ chỗ nào mà bắt tay làm? Tuyệt đối không phải yêu cầu người khác làm trước. Tôn trọng lẫn nhau, chăm sóc lẫn nhau là kết quả, nguyên nhân là từ chính bản thân chúng ta chủ động tôn trọng người khác, chủ động chăm sóc người khác mà bắt đầu làm ra, tin rằng cái phong khí chăm sóc và tôn trọng giữa người với người sẽ rất nhanh mà hình thành, rất nhanh chóng mà chuyển đổi.

Học lễ phép quan trọng hay là điểm số quan trọng

Tôi thường hay nói với phụ huynh và học sinh:

– Học lễ phép quan trọng, hay là kéo từ 98 điểm lên 100 điểm là quan trọng?

Phụ huynh đều nói:

– Học lễ phép quan trọng!

Xin hỏi các bậc phụ huynh hiện nay, những việc đang làm là cái phía trước, hay những việc đang làm là cái phía sau? Là cái sau. Rõ ràng đều cảm thấy học Lễ phép là quan trọng, thế nhưng trên thực tế cũng là chỉ ép vào kết quả thi cử của con cái, vấn đề rốt cục là ở chỗ nào? Là vì mong con cái thành rồng. Mà điểm số của con cái được nâng lên rồi, thì có thể thành rồng đuợc không? Cuộc đời của con cái sẽ hạnh phúc mĩ mãn được không? Rất nhiều vấn đề cũng cần chúng ta phải suy xét thật sâu sắc, sử dụng trí tuệ mà phán đoán, mới có thể phán đoán được chính xác.

Tôi tin rằng rất nhiều bậc phụ huynh đều đang đẩy con cái về hướng điểm số, sau đó đợi khi con cái tốt nghiệp đại học rồi, rất có thể ngay cả cái năng lực xưng hô với người khác cũng không có, thậm chí là không cần nói đợi đến khi tốt nghiệp Đại học, rất nhiều sinh viên Đại học đi học mấy tháng đã bị trường đuổi học, vì sao vậy? Năng lực chung sống với người cũng như năng lực sinh hoạt độc lập quá thiếu sót. Hai loại năng lực này đều sẽ ảnh hưởng đến cả đời của con cái, mà 98 điểm với 100 điểm chỉ cách nhau có 2 điểm, liệu có ảnh hưởng đến cả đời của chúng không? Không có! Chúng ta có cái sự minh bạch này thì mới đi mà suy xét thật sâu sắc, mới có thể làm cho một đứa bé thật sự ở trong một đời này học được thái độ và quan niệm chính xác.

Trẻ nhỏ học lễ thì tuyệt đối chẳng đần độn

Trẻ nhỏ học Lễ có đần độn không? Tuyệt đối không đần độn! Trẻ nhỏ được học Lễ sẽ biết được nơi nơi tôn trọng người khác, vì người mà suy nghĩ, đầu óc càng linh hoạt. Người hiện nay đối với “hoạt bát” có cái hiểu sai lầm, thế nào gọi là hoạt bát? Ba giây cũng không ngồi yên, ở đó mà kêu là hoạt bát! Chúng tôi thỉnh thoảng xếp hàng ở sân bay, rất nhiều trẻ nhỏ đứng cũng không yên, ở đó đụng tới đụng lui, hành khách phía sau còn nói:

– Những đứa trẻ này thật là hoạt bát!

Đó là hoạt bát sao? Đó gọi là tuỳ tiện, không có gia giáo. Hoạt bát thực sự là chủ động trong suy nghĩ, nơi nơi đều vì người mà suy nghĩ, cho nên người học Lễ tuyệt đối không phải là học đần độn.

Cuộc đời không có Lễ sẽ tăng thêm rất nhiều trở ngại

Người không học lễ, cuộc đời của họ sẽ tăng thêm rất nhiều trở ngại, bởi vì một khi thất lễ, người ta sẽ không giúp đỡ họ, thậm chí còn chướng ngại họ. Nếu như chúng ta mọi lúc mọi nơi đều đối với người khác rất có lễ phép thì sẽ tăng thêm rất nhiều trợ lực giúp đỡ chúng ta.

Người hiện nay, chừng mực giao tiếp giữa người với người có biết rõ hay không? Tại sao rất nhiều người làm việc rất thuận lợi, tại sao chúng ta làm việc thì xuất hiện rất nhiều vấn đề? Những điều này đều không phải là ngẫu nhiên. Khi bạn bình thường nơi nơi có lễ thì bạn đã tích luỹ được rất nhiều thiện duyên; khi chúng ta nơi nơi trên lời nói, hành vi mà thất lễ, sẽ hình thành rất nhiều trở ngại, cái trở ngại này lúc bạn đi làm việc thì sẽ bắt đầu đổ ra.

Học Lễ nhất định phải từ nhỏ mà làm

Mỉm cười là ngôn ngữ mang tính quốc tế, thậm chí có thể tương thông. Thế nhưng trẻ nhỏ nếu như từ bé đối với người mà không có thiện ý, bỗng nhiên bạn kêu chúng cười thật tươi, cũng thật là rất khó khăn; muốn cung kính cúi chào với người, thì cúi cũng phải rất chân thành, cũng không phải là nhiệm vụ dễ dàng, cho nên học Lễ nhất định phải từ nhỏ mà bắt đầu làm.

Có một đứa bé mới hơn bốn tuổi, chúng tôi dạy cho bé, mọi người ăn cơm cùng một bàn, sau khi mình ăn xong rồi, lúc muốn rời khỏi bàn trước, nhất định phải nói với những người cùng bàn rằng: “Mọi người xin cứ từ từ dùng ạ.” Sau đó mới rời khỏi. Cái động tác này có quan trọng hay không? Con người là đoàn thể cùng ở với nhau, tuyệt đối không thể nói một người tự sinh sống một mình. Ở trong đời sống quần chúng, lễ nghi của bạn càng đầy đủ, chung sống với người càng không dễ xảy ra va chạm. Nếu hôm nay bạn ăn cơm với đồng nghiệp, bạn ăn xong trước, một lời cũng chẳng nói mà đã bỏ đi thì sẽ rất thất lễ. Để cho con cái từ nhỏ dưỡng thành cái thói quen thời thời có thể xưng hô chào hỏi với người, đối với chúng mà nói, rất là quan trọng, chúng cũng sẽ thời thời nghĩ đến cảm nhận của người khác.

Trong trường mẫu giáo của chúng tôi, mỗi người thầy người cô cùng với trẻ nhỏ đều làm như vậy, đến một ngày sẽ hình thành phong khí, mọi người đều sẽ làm được rất tốt. Cho nên, mỗi lần thầy cô giáo đứng dậy, hướng về tất cả các bạn nhỏ cúi chào rồi nói: “Mời mọi người từ từ dùng bữa”, các bạn nhỏ đều cười rất thích thú, nhìn thấy người lớn đều phải làm giống như chúng, trong lòng rất khâm phục. Nếu như bạn chỉ yêu cầu chúng làm mà bạn không làm, khi bạn không ở đó, chúng có thể sẽ không làm nữa, cho nên nhất định phải lấy thân làm gương, làm ra tấm gương cho trẻ nhỏ xem. Có một ngày, sau khi dùng cơm tối, chỉ còn lại một bạn nhỏ còn chưa ăn xong, bạn nhỏ này mới bốn, năm tuổi, bé đứng dậy đối trước bàn ghế mà nói: “Mời mọi người từ từ dùng bữa ạ”. Thầy cô giáo nghe thấy đều cùng cười, chúng ta cũng nhìn thấy cái bản tính tự nhiên của đứa bé. Một người cầu học vấn, vừa bắt đầu không phải là học linh hoạt, mà là trước hết học thành thật, cậu bé thành thật như vậy, sau này nhất định sẽ y giáo phụng hành.

Lễ nghi cúi chào cung kính

Chúng tôi ở Thâm Quyến dạy những đứa bé học tập văn hoá truyền thống này, việc cúi chào cung kính cho thuần thục thì học mất hai, ba tháng, các vị đừng xem nhẹ việc cúi chào này, khi cái lưng này của trẻ nhỏ thật sự có thể cúi xuống rồi, sau khi cúi được thật chân thành, thì tâm cung kính của chúng sẽ xuất ra được. Học vấn của Thánh hiền nhân quan trọng nhất chính là “chủ kính tồn thành“, thời thời cung kính, thời thời chân thành, đây gọi là nền tảng học vấn chân thật. Cúi chào cung kính cũng phải chú ý đến khoảng cách, cách khoảng hai bước chân, sau đó mới cúi chào trưởng bối. Lúc cúi chào cũng phải nói lời chào hỏi: “Chào chào chú ạ!“, toàn bộ động tác phải làm cho người khác thật dễ chịu. Ngoài việc cúi sâu và chào hỏi ra, cũng phải chú ý đến ánh mắt, trước khi cúi chào phải nhìn vào chú, sau đó mới nói: “Chào chào chú ạ!“, sau khi cúi chào xong cũng phải nhìn lại một chút, đây chính là lễ nghi cúi chào cung kính với người.

Lễ nghi chào hỏi

Người trưởng thành gặp mặt thì nên chào hỏi thế nào? Bạn nhìn thấy bộ phim “Thương Gia” của Hàn Quốc, vừa gặp mặt thì như thế nào? “Xin chào!” Cái cảm giác đó dễ chịu làm sao! Vừa bước vào cửa nhà người ta, “tương nhập môn, vấn thục tồn” (sắp vào cửa, hỏi có ai), nhất định trước hết hỏi:

– Trong nhà có ai không ạ? Tôi là Thượng Ốc (Sang-wok) đây ạ.

Làm cho người trong nhà đều biết được, sau đó lại trả lời cho bạn. Người trong nhà nói:

– Xin hãy chờ một chút.

Họ liền đứng ở đó chờ, nơi nơi đều có chừng mực khi chung sống với người, cho nên người học lễ thì sẽ biến thành một người biết được có chừng mực khi giao tiếp với người.

Lễ nghi khi đi làm khách

Khi thăm hỏi người khác, lễ nghi gõ cửa, phải gõ mấy tiếng? Gõ ba tiếng, hơn nữa không được gõ quá gấp gáp, nếu không người ở trong phòng sẽ bị bạn kéo theo rất khẩn trương, vừa đúng lúc họ lại đang còn bận làm việc khác, nhất thời không thể ra mở cửa, trong tâm của họ sẽ càng khẩn trương hơn, cho nên gõ cửa cũng phải nhẹ nhàng một chút, gõ ba tiếng là được rồi.

Lễ nghi tiếp đãi khách ở nhà

Khi khách đến nhà, phải chủ động hỏi:

– Xin hỏi cô / dì / chú / bác tìm ai ạ?

Nếu như là tìm bác thì các bạn nhỏ phải “tức đại khiếu (liền gọi thay), nhanh chóng chạy đi tìm bác cho họ, để cho người khách chờ suốt nửa ngày thì không tốt. Nếu như người bác không ở đó, “nhân bất tại, kỷ tức đáo” (người không có, mình làm thay), thì phải nói với người khách là:

– Bác của cháu không có ở đây ạ, xin hỏi cô / dì / chú / bác có nhắn nhủ gì không ạ?

Đó gọi là không có việc không lên điện Tam Bảo, người ta đến tìm ắt có việc.

Còn phải dạy con cái sắp xếp giày dép, nhất định là thuận theo hướng mà người khách vừa bước đến mà sắp xếp, phải làm cho người khách lập tức có thể thuận tiện xỏ dép vào mà bước đi. Tâm nhân ái từ chỗ nào mà thực hiện? Mọi lúc mọi nơi vì người mà suy nghĩ.

Người khách vừa bước vào cửa, thì trẻ nhỏ phải nói:

– Thưa Dì, cháu mời Dì ngồi, để cháu đi rót nước cho Dì ạ.

Sau đó thì cung cung kính kính rót một ly nước rồi nói:

– Dì chờ một chút ạ, cháu đi mời mẹ cháu đến.

Có một người mẹ thường thường khi tiếp khách, hay cắt một đĩa trái cây mời người khách ăn, có một hôm bà không có ở nhà, mà trong nhà có khách đến nhà, bà có một đứa con mới lên tiểu học cũng đi chuẩn bị một đĩa trái cây mời khách ăn, đó gọi là trên làm dưới bắt chước, chúng ta biểu diễn thật tốt, con cái vô hình trung cũng đang học tập, bắt chước.

Khi một sự đối ứng của một đứa trẻ từ nhỏ chính là như thế, sau này bạn để cho nó làm việc thì sẽ rất yên tâm. Đừng có xem nhẹ những lễ tiết này, cái mà chúng đại biểu chính là những sự việc mà con cái bạn sẽ đối diện, nhất định là từ đầu tới cuối xử lý thông suốt chẳng bị rối. Khi chúng có thể như vậy, tâm của chúng sẽ không dễ nóng nảy. Cho nên, thông qua loại lễ nghi sinh hoạt này, cũng là đang nuôi lớn sự tu dưỡng của con cái.

Lễ nghi khi tiếp đãi cán bộ công nhân viên ở trên trường

Lúc ở trường học, trẻ nhỏ nhìn thấy Thầy cô giáo của lớp kế bên đi đến thì chúng đứng ở đó mà hét lên lớn tiếng:

– Thưa Thầy, Thầy giáo lớp kế bên tìm Thầy.

Như vậy không phù hợp với thái độ lễ phép, phải nên hướng dẫn các em nhất định trước hết nói:

– Thưa Thầy, Thầy đợi một chút, em đi mời thầy giáo của chúng em qua ạ.

Sau khi nói với Thầy giáo lớp kế bên như vậy rồi, còn phải tự mình dẫn Thầy giáo đến nữa. Kì thật, khi trẻ nhỏ đang thực hiện lễ nghi thì tính nhẫn nại, bình tĩnh ở trong quá trình thực tiễn lễ nghi này mà dần dần đang bồi dưỡng.

Ở bên trong công ty, nếu như có người đến tìm bạn của họ hoặc tìm ông chủ, hầu hết mọi người đối với loại tình cảnh này sẽ làm thế nào? Ví dụ như đối phương muốn tìm quản lý, mà quản lý lại đang trong cuộc họp, họ sẽ nói:

– Ông ấy ở bên trong, anh chị tự đi vào đi ạ.

Người khách đi qua mở cửa ra, thì sẽ xuất hiện tình huống gì? Rất khó xử, cũng rất thất lễ. Đối diện với tình cảnh như thế này, phải nên trước hết mời người khách ngồi xuống, rót một ly nước mời họ uống, “Tôi đi vào trước để xem Quản lý có bận hay không, xin anh/chị chờ cho một chút ạ“. Bạn đi xin gặp quản lý một chút, rồi lại đến nói với họ:

– Có thể phải mời anh/chị lại chờ thêm 10, 20 phút nữa.

Trong tâm người khách cũng có con số rồi.

Khổng Tử nói: “Bất học lễ, vô dĩ lập” (không học lễ, lấy gì lập thân), người không biết Lễ nghi rất khó ở ngay trong xã hội, đoàn thể mà đứng vững được. Tôi từng nghe nói có một vị chủ quản xí nghiệp, có một lần tiếp đãi một vị khách người Quảng Đông. Tiếp đãi người khách Quảng Đông nhất định phải chọn thức ăn gì? Đương nhiên chọn thức ăn của Quảng Đông. Ông ấy dẫn theo mấy nhân viên đi cùng, những nhân viên này là người Hồ Nam, người Hồ Nam thích ăn thức ăn cay nồng hơn. Dụng ý của vị chủ quản khi đưa nhân viên đi cùng muốn họ giúp đỡ chăm sóc người khách, kết quả họ không những không giúp ông chăm sóc người khách, còn thảo luận đồ ăn quá khó ăn. Vừa đúng lúc có một đĩa thức ăn đặc biệt cay, họ vừa nhìn thấy liền rất hưng phấn, cũng không có mời người lớn, người khách ăn trước, liền lập tức chuyển món ăn đến trước mặt, bắt đầu cùng ăn. Vị chủ quản này nhìn thấy, nhanh chóng đem thức ăn chuyển đến trước mặt người khách, kết quả chẳng bao lâu, họ lại chuyển đĩa thức ăn quay lại. Vị chủ quản này rất bất lực, hiện nay những người trẻ tuổi này ngay cả những lễ nghi căn bản này đều không biết, cũng không có tâm nơi nơi vì người suy nghĩ, đây cũng là tự tư.

Nếu như hi vọng sau này con cái của bạn có thể nhận được sự đánh giá cao của các nhà doanh nghiệp, lễ nghi là một môn không thể không học. Khi ông chủ mang theo bạn đi, sẽ cảm thấy toàn thân nhẹ nhõm, bởi vì họ có thể chăm sóc khách hàng rất thoả đáng, biết được khi nào thì rót trà, khi nào thì giúp đỡ gắp thức ăn, ông chủ đương nhiên muốn sử dụng họ. Lễ nghi tiếp đãi, chính là phải làm cho người có cảm giác khách đến như thấy về nhà mình, mới là một tập thể hoà khí, chỉ cần hoà khí, sự việc sẽ có thể làm được thuận lợi thành công. Mà việc học tập lễ nghi này, cũng có sự nương tựa vào phụ huynh và thầy cô giáo ngay trong đời sống mà nơi nơi cảnh tỉnh, điều này phải có tính kiên trì.

Lễ nghi khi tiễn khách

Không luận là tiễn người lớn hay là khách, đều phải đợi khi họ rời đi rồi, chúng ta mới đi. Người thời xưa lúc tiễn trưởng bối, tiễn Sư trưởng, xác thật là làm đến được “quá do đãi, bách bộ dư” (đợi người đi, hơn trăm bước), đều là nhìn thấy trưởng bối đã rẽ lối khác hoặc là nhìn không thấy bóng nữa thì mới rời khỏi. Tôi đến Úc Châu để học tập, buổi chiều Sư trưởng giảng bài xong thì chúng tôi cùng nhau tiễn Sư trưởng trở về nơi Ngài ở, tôi đều sẽ cứ đứng ở đó, đợi đến khi Sư trưởng đã tiến vào trong phòng rồi, tôi mới rời khỏi. Những đồng học khác thấy rất kì lạ nên hỏi tôi:

– Tại sao anh cứ đứng ở đó thế?

Tôi nói với họ:

– Quá do đãi, bách bộ dư (Đợi người đi, hơn trăm bước).

Kì thật, khi chúng ta đang thực tiễn câu nói này thì nội tâm thật là hoan hỉ không gì sánh được. Bởi vì trong quá trình tiễn Sư trưởng, trong đầu chúng ta không ngừng hiện lên, cuộc đời chúng ta nếu như không gặp được Sư trưởng, trí tuệ không khai mở thì phiền não không đoạn được, bởi vì có sự giáo huấn từng chút từng chút một của Sư trưởng, chúng ta mới được ở trong cuộc đời có sự trưởng thành lớn như vậy. Cho nên, nhìn vào trong quá trình tiễn Sư trưởng, là hàm chứa một tấm lòng cảm ân, trân quý cái duyên Thầy trò như vậy.

Có một số phụ huynh đến tìm Thầy cô giáo, sau đó nhìn thấy Thầy cô cứ đứng ở đó đợi họ đi xa, nội tâm của họ cảm nhận được sự tôn trọng của Thầy cô đối với họ. Khi bạn thật chân thành mà đi làm ra những hành vi có lễ phép này, thường hay khiến cho lòng người sinh cảm động và hoan hỉ. Có một lần, tôi tiễn mấy vị bằng hữu, khi tôi tận mắt tiễn họ rời khỏi thì phát hiện chiếc váy của một cô giáo bị kẹt ở ngoài cửa xe, tôi lập tức gọi điện thoại cho cô ấy, cô ấy mới kéo váy khỏi chỗ bị kẹt, nội tâm cô ấy cũng rất cảm động, tại sao vậy? Bởi vì chúng ta là tận mắt tiễn họ “đợi người đi, hơn trăm bước“, thì mới nhìn thấy chiếc váy của cô ấy bị kẹt ở ngoài cửa xe. Chúng ta dạy người khác làm việc gì, chính mình nhất định cũng phải làm được.

Lễ nghi khi cùng ăn cơm với trưởng bối

Trẻ nhỏ hiện nay chỉ cần đến bàn ăn, lập tức liền ngồi xuống, cũng không nhìn xem trưởng bối đã ngồi xuống hay chưa, khi trẻ nhỏ nơi nơi chỉ nghĩ đến bản thân, tâm cung kính của chúng sẽ không thấy được. Từ nhỏ đã không có tâm cung kính, xin hỏi sau này lớn lên có thể lập tức sinh tâm cung kính hay không? Rất khó! Cho nên, hiện nay muốn tìm được một đứa trẻ rất có lễ phép thật chẳng dễ. Ở trường Mẫu giáo Thâm Quyến, lấy Văn hoá truyền thống để dạy dỗ trẻ nhỏ, đi ra bên ngoài đều sẽ làm cho mọi người nhìn chăm chú, bởi vì ở trên đường chúng gặp được trưởng bối đều cung cúng cúi chào 90 độ, có một số đứa trẻ tuổi nhỏ còn cúi xuống quá đến 120 độ, đầu đều chạm đỉnh vào gối, những người đi trên đường ở bên cạnh nhìn thấy, đều tỏ vẻ rất kinh ngạc, ánh mắt rất tán thán, trẻ nhỏ hiện nay mà còn có cung kính đối đãi với trưởng bối như vậy, thật là tuyệt vời.

“Hoặc ẩm thực, hoặc toạ tẩu; Trưởng giả tiên, ấu giả hậu” (hoặc ăn uống, hoặc đi đứng; Người lớn trước, người nhỏ sau), lúc ăn uống, nhất định là người lớn ngồi trước, ăn trước, người nhỏ ngồi sau, ăn sau mới đúng. Lúc chúng ta và trẻ nhỏ cùng ăn cơm với nhau, trẻ nhỏ cũng phải giúp đỡ người lớn gắp thức ăn. Có một đứa trẻ được đưa đến trường Mẫu giáo đọc kinh mới có hai tuần, có một ngày cậu bé với người nhà cùng ăn cơm, vừa bắt đầu dùng cơm thì cậu giúp ông nội, bà nội gắp thức ăn. Vốn dĩ ông nội, bà nội còn chẳng thật đồng tình với văn hoá truyền thống, nhưng với cái động tác này của đứa trẻ, làm cho họ nhìn ra được hiệu quả giáo dục dù mới có hai tuần, cho nên dần đần mới có thể tiếp nhận dùng văn hoá truyền thống để nâng cao thái độ làm người xử thế của đứa trẻ.

Lễ nghi chỗ ngồi

Chỗ ngồi có chính phụ (chủ thứ), vị trí chính (chủ vị) là để dành riêng cho người trong gia đình ngồi, cho nên trẻ nhỏ biết được chỗ ngồi nào phải nên nhường cho trưởng bối ngồi. Hầu hết là chỗ ngồi ở đúng vị trí đối diện với cửa là vị trí chính, trẻ nhỏ đã học qua đều là nhường vị trí chính ra, khi Thầy cô giáo vừa bước đến, chúng sẽ trước tiên đứng dậy, đợi thầy cô giáo ngồi xuống rồi chúng mới ngồi xuống. Có một ngày tôi từ Hàng Châu trở về, vừa bước vào cửa, bọn trẻ đều đứng dậy, khi tôi ngồi xuống vị trí chính rồi, bọn trẻ mới bắt đầu di chuyển cài bàn, tôi mới hỏi:

– Tại sao các con lại di chuyển bàn?

Bọn trẻ nói:

Thưa Thầy, cái bàn có cái vân gỗ, vân gỗ này hướng về vị trí chính là không có lễ phép ạ.

Cho nên, chúng vừa nhìn thấy tôi ngồi xuống thì di chuyển bàn để những vân gỗ không chĩa vào tôi. Bạn xem tâm cung kính, tâm tỉ mỉ, năng lực quan sát của trẻ nhỏ đã từng chút một như vậy mà nâng cao lên.

Lễ nghi khi tiếp điện thoại

Tiếp điệp thoại cũng phải nên chú trọng lễ nghi, ví dụ như trẻ nhỏ tiếp điện thoại, trước hết nhất định phải chào hỏi đối phương:

– A lô ạ, cháu chào chú, chú cho cháu hỏi chú tìm ai ạ?

Đối phương nếu như là tìm cha thì trẻ nhỏ phải nói:

– Dạ xin chú chờ cháu một chút ạ, cháu đi gọi ba cháu đến ạ.

Trưởng hô nhân, tức đại khiếu” (lớn gọi người, liền gọi thay), phải đi tìm cha, đương nhiên nhanh chóng đi để báo cho cha biết; “nhân bất tại, kỉ tức đáo” (người không có, mình làm thay), khi cha không ở đó thì phải nói với trưởng bối rằng:

– Thưa chú, ba cháu không có ở đây, chú có việc gì không ạ? Liệu cháu có thể chuyển lời lại cho ba cháu được không ạ?

Hoặc là:

– Thưa chú, nếu là việc thật sự gấp, chú có thể trực tiếp quay số điện thoại của ba cháu, để cháu đọc cho chú số điện thoại của ba cháu, xin chú ghi lại ạ.

Đây là đem sự việc làm được thật viên mãn, phải làm thật tốt công việc kết thúc.

 

Lễ nghi khi bắt tay

1. Thứ tự khi bắt tay

Hiện nay trong rất nhiều trường hợp, đều là dùng hình thức bắt tay để làm lễ tiết khi gặp mặt, mà bắt tay phải nên ai đưa tay ra trước thì phù hợp với lễ nghi hơn? Khi trưởng bối bắt tay với vãn bối, phải để trưởng bối đưa tay ra trước, vãn bối đưa tay ra sau; khi cấp trên bắt tay với cấp dưới, phải là cấp trên đưa tay ra trước, cấp dưới đưa tay ra sau; đàn ông bắt tay với phụ nữ, phụ nữ đưa tay ra trước, đàn ông đưa tay ra sau. Nếu như bạn đến công ty người khác để gặp chủ tịch thì khi chủ tịch còn chưa đưa tay ra, bạn đưa ra nói: “Chào ông! Chào ông!”, đối phương không biết rõ bạn là ai thì sẽ không đưa tay ra, có phải là bạn đã khó xử rồi chăng? Cho nên, đối diện với người có chức quyền, phải để họ đưa tay ra trước, chúng ta mới đưa tay ra, cái thứ tự này không được đảo lộn.

 2. Thái độ khi bắt tay

Gặp được bạn bè muốn bắt tay, trước hết ánh mắt chúng ta phải nhìn vào đối phương. Nếu như bắt tay với người, miệng thì nói “Chào bạn! Chào bạn!” mà ánh mắt lại nhìn đi nơi khác, lúc này đối phương sẽ cảm thấy tâm hồn bạn để đâu đâu, không có thành ý. Ngoài điều đó ra, còn phải chú ý dùng sức khi bắt tay, lực không được quá mạnh, nếu không thì người ta bắt tay sẽ thấy rất đau. Vị trí bắt tay cũng phải chính xác, rất nhiều người khi bắt tay, chỉ đưa tay chạm vào người ta một chút, như vậy chứng tỏ không có thành ý. “Thời gian” bắt tay cũng không được quá lâu, hai bên hỏi thăm nhau xong rồi thì phải nên thả tay ra. Đặc biệt đàn ông lúc gặp được phụ nữ xinh đẹp thì điểm này càng không được phạm lỗi.

Lễ nghi khi giới thiệu khách với chủ

Sau khi hai bên bắt tay xong, phải giới thiệu lẫn nhau. Thứ tự trong lễ nghi giới thiệu rất linh hoạt, vừa đúng ngược thứ tự với bắt tay, bắt tay là trưởng bối đưa tay ra trước, vãn bối mới đưa tay ra, nhưng lúc giới thiệu lẫn nhau, trước hết phải giới thiệu vãn bối với trưởng bối, giới thiệu cấp dưới cho cấp trên, giới thiệu đàn ông cho phụ nữ, như vậy mới phù hợp với lễ nghi giới thiệu khách với chủ. “Lễ giả, thiên địa chi tự dã” (Lễ là thứ tự của trời đất vậy), Lễ và trời đất đều là một loại thứ tự và quy luật rất tự nhiên.

Lễ nghi khi đưa và nhận danh thiếp

Ở trong quá trình giới thiệu, có khả năng người ta sẽ đưa danh thiếp cho bạn, cho nên đưa danh thiếp và nhận danh thiếp cũng phải chú ý. Đưa danh thiếp như thế nào? Không được mang cả túi danh thiếp ra, họ một cái, bạn một cái, như vậy sẽ làm cho người ta có cảm giác gì? Không đủ tôn trọng người. Một người không tôn trọng người khác, kì thật cũng là không tôn trọng chính mình, tục ngữ nói là “tự chuốc lấy nhục”. Một tấm danh thiếp đó là đại diện cho con người của bạn, bạn làm sao có thể phát tuỳ tiện như vậy được! Cho nên, lấy một tấm danh thiếp ra, phải nên cầm hai tay đưa qua, hơn nữa khi đưa qua, phải để mặt chính của danh thiếp xoay về hướng người bạn, nếu như bạn đưa ngược chiều, họ cũng phải xoay trở lại để xem, những chi tiết nhỏ nhặt này cũng đều lưu lộ ra bạn có phải là nơi nơi vì người mà nghĩ hay không. Lúc nhận danh thiếp, nhất định trước tiên phải xem cho hết nội dung danh thiếp, mới có thể đem danh thiếp cất đi, không đưọc để danh thiếp vừa nhận đến tay, xem cũng chẳng xem qua đã lập tức cất đi, loại hành vi như vậy là rất không tôn trọng đối phương.

“Xưng tôn trưởng, vật hô danh” (Gọi người lớn, chớ gọi tên), không chỉ là đối với người lớn như thế, mà đối với cấp trên, đồng nghiệp cũng phải nên “nhất thị đồng nhân(nhìn thấy ai cũng nhân từ như nhau). Nếu như họ là tổng giám đốc hoặc là trưởng phòng thì chúng ta sẽ lấy chức vụ để xưng hô với họ, thể hiện sự tôn kính, họ sẽ cảm thấy rất hoan hỉ. Cho nên, bạn nhất định trước hết phải nhìn vào Họ trong họ tên cho tốt rồi nói:

– Trưởng phòng Trần, xin chào ông!

Bạn không được để xảy ra việc nhận danh thiếp mà ngay cả Họ của người ta là gì bạn cũng không nhìn rõ, thì lúc ngồi xuống trò chuyện rồi, đột nhiên nghĩ đến, lại phải lấy ra thì điều này trông rất khó xử.

Nhận danh thiếp cũng phải nên đặt ở đâu? Đặt ở trong ví. Rất nhiều người sẽ trực tiếp đặt ở trên bàn ăn, nếu như trong quá trình ăn uống, đồ ăn thức uống sẽ vấy bẩn, đối phương nhìn thấy thì liệu họ có làm ăn với bạn nữa không? Có hợp tác với bạn nữa không? Bạn đối với danh thiếp của người ta thiếu tôn trọng như thế, làm cho ấn tượng của họ không tốt. Mà chúng ta nơi nơi có lễ thì lưu lại cho người ta ấn tượng thật tốt, giữa người với người sẽ bắc được một cây cầu kiều hữu nghị.

Dạy Lễ phải để cho trẻ nhỏ luyện tập trong thực tế

Ở ngay trong việc dạy Lễ nghi, có một số phương pháp rất hay, chính là trực tiếp để học sinh thao tác thực tế, các em sẽ làm được rất có hứng thú. Ở ngay trong việc tiễn khách, chúng tôi hướng dẫn trẻ nhỏ đi cảm nhận cảm giác của người khách một chút. Chúng tôi kiếm hai bạn nhỏ, một bạn đóng vai chủ nhà, một bạn đóng vai người khách, khi tiễn người khách ra đến cửa thì dạy các bạn nhỏ nói lời tạm biệt, rồi lập tức đóng cửa lại, tất cả các bạn nhỏ đều cười cả. Tiếp theo chúng tôi lại mở cửa ra, mời bạn nhỏ đóng vai người khách này lại, hỏi cậu ta:

– Chủ nhà vừa mới chào tạm biệt con, đã lập tức đóng của lại, con có cảm nhận như thế nào?

Bạn nhỏ nói:

– Giống như là họ hận sao con không đi nhanh lên vậy, lần sau con không đến nữa.

Cho nên, chúng ta tiễn khách, cũng phải làm cho người ta có cảm nhận khách đến nhà như về nhà, có được sự tôn trọng vậy.

Thông qua việc thực tiễn như thế, chúng ta làm cho con cái đi thể hội cái cảm giác thực tế của người khác. Lại tiến một bước, dạy cho chúng phải nên tiễn khách như thế nào mới làm cho người ta cảm thấy thật dễ chịu, lúc này phải dùng một loại phương pháp thảo luận, là cho học trò tham gia vào việc dạy học. Học trò nói phải nên tiễn đến cửa thang máy, chúng ta sẽ hỏi, nếu như không có thang máy thì phải làm như thế nào? Thì phải nên tiễn đến chỗ góc cua của cầu thang bộ, đến khi nhìn không thấy khách nữa thì mới quay về. Chúng ta cho trẻ nhỏ tự thân đi thao tác học tập nghi lễ tiễn khách, chính là bồi dưỡng đức hạnh lễ phép cho trẻ nhỏ.

Lễ nghi là nơi nơi phải dựa vào sự dụng tâm của chính mình để học tập

Lễ nghi trong đời sống nơi nơi đều phải vậy, chúng ta ở nhà cũng vậy, hoặc là trường hợp ở nơi công cộng cũng vậy, đều phải dặn dò trẻ nhỏ tuân thủ lễ nghi. Ví dụ như lúc chúng ta đang đợi thang máy, phải nên làm thế nào? Nhất định phải nghĩ rằng, thang máy vừa dừng lại, người bên trong nhất định sẽ đi ra, cho nên chúng ta phải đứng ở hai bên cửa thang máy, mới không làm trở ngại đến người khác. Nơi nơi lưu tâm đều là học vấn, giáo dục đời sống nơi nơi đều là như thế, chúng ta nhất định phải ở ngay trong đời sống mà rộng học, dụng tâm học tập, mới có thể thành tự được học vấn chân thật của chính mình.

Người với người chung sống cũng phải học nhẫn nhượng

Đối với người lớn, thầy cô giáo, nhất định phải lấy Lễ để đối đãi; đối với học vấn, phải cung kính đối đãi, gọi là “một phần thành kính được một phần lợi ích, mười phần thành kính được mười phần lợi ích”. Bản chất của lễ chính là tâm cung kính, mà tâm cung kính chính là cái bổn thiện của chúng ta, chính là chân tâm của chúng ta. Chúng ta không những phải học lễ nhượng, mà còn phải ngay trong việc chung sống với người mà học tập nhẫn nhượng. Chữ “nhẫn“(忍) ở đây là chữ hội ý, phía trên là một cái đao (刀), dưới là một bộ tâm (心), đại biểu cho công phu nhẫn phải đạt đến cảnh giới nào? Người ta cầm đao đâm vào ngực bạn, bạn cũng phải như như bất động. Điều này ngược lại không phải thực sự đem lưỡi dao sắc nhọn đâm vào trong tim bạn, cái lưỡi dao sắc nhọn này giống như những lời nói sắc bén của người khác, rất nhiều sự chê cười, huỷ báng dành cho bạn, lúc này bạn phải nhẫn được xuống. Bởi vì chúng ta hiểu rõ một số phản ứng cảm xúc này đều là tạm thời, chúng ta không được tính toán với họ, phải nên có thái độ bao dung.

Phải có một tấm lòng khoan thứ

Có một câu cách ngôn có nói: “Lấy tâm tha thứ chính mình để tha thứ cho người khác, ắt sẽ bảo toàn được tình bạn; lấy tâm trách người để trách mình, ắt sẽ ít lỗi“. Kì thật, rất nhiều thái độ mà trong một niệm chuyển trở lại, có thể sẽ từ địa ngục mà bay lên thiên đường, người đồng tâm đó, tâm đồng lý đó. Chúng ta mỗi ngày khoan thứ cho chính mình bao nhiêu lần? Rất nhiều lần. Có thể là người khác vừa phạm sai lầm, cảm xúc của chúng ta đã khống chế không nổi, không thể tha thứ cho người khác, khi chúng ta chuyển một góc độ, dùng tâm khoan thứ chính mình để khoan thứ người khác, người khác chung sống với chúng ta sẽ cảm thấy dễ chịu, không có áp lực, cho nên có thể bảo toàn được tình bạn, có thể kết bạn được rất nhiều bạn bè. Chúng ta đem lỗi lầm của người khác làm thành một cái gương, dùng thái độ như vậy để kiểm tra, yêu cầu chính mình, đức hạnh phải nâng cao thật nhanh, cho nên cho thể ít lỗi. Cái quan trọng nhất ngay trong việc nhẫn nhượng, đó chính là phải có một tấm lòng khoan thứ.

Tử Cống đã từng hỏi qua Khổng Tử rằng:

– Có chữ nào có thể phụng hành cả đời được không?

Phu Tử đã đưa ra một chữ “Thứ“(恕) của khoan thứ, kì thật ý nghĩa của chữ Thứ với chữ Nhân (仁) của Nhân ái là bao hàm lẫn nhau. Thứ là “như cái tâm ấy“, phía trên là chữ Như (如) phía dưới là một bộ Tâm (心), chính là nơi nơi từ góc độ của đối phương mà suy nghĩ, rất nhiều xung đột tự nhiên sẽ hoá giải được. Người với người tiếp xúc rất thường xuyên, chúng ta có thể nhẫn nhượng, thì vô hình trung có thể chuyển hoá được lửa giận đấu tranh. Tục ngữ nói: “Nhẫn một lúc thì gió yên sóng lặng, lùi một bước thì biển rộng trời cao”, kì thật ở trong nhẫn nhượng, chúng ta cũng đã đang mở rộng tâm lượng, cũng đã làm được “lý phục nhân, phương vô ngôn” (lý phục người, tâm mới phục), đã thức tỉnh được tâm hổ thẹn của đối phương. Mà con người lúc nổi giận lên thì cảm xúc thường hay bị cảm xúc hoá, đợi khi họ bình bặng lại rồi thì mới cảm thấy thiếu sót, cho nên một chữ nhẫn này, nhẫn ra được đức hạnh của bản thân, cũng nhẫn ra được tâm hổ thẹn của đối phương, hơn nữa lại giữ gìn được mối quan hệ giữa hai bên.

Không luận duyên phận là người thân hay là bạn bè cũng không được thay đổi, mối quan hệ nhiều năm không được vì một lời nói mà khiến cho tâm nguội lạnh, kết quả mối quan hệ nồng ấm mất hết, vậy thì không được. Khi chúng ta và bạn bè phát sinh mâu thuẫn thì phải nghĩ đến “ngôn ngữ nhẫn, phẫn tự mẫn” (lời nhường nhịn, tức giận mất), nhất định phải nhẫn được cảm xúc, nhẫn được cơn giận, khoan thứ cho đối phương. Khi chúng ta dùng tấm lòng và lời nói khoan thứ đối đãi với bạn bè, thì bạn bè sẽ như tắm trong gió xuân, chính là chẳng có việc nào sung sướng như vậy, cũng sẽ lập tức mây tan khói hết.

 

[1] mẹ vợ: nguyên gốc là “trượng mẫu nương”, ý bác này muốn nói bác ấy là mẹ vợ của nhà họ Thái (sau khi nghe nhầm chữ Thái Lễ Húc thành Thái nữ tế (con rể nhà họ Thái)