CẨM NANG HẠNH PHÚC

Thầy Thái Lễ Húc giảng thuật


CHƯƠNG 4 – VẤN ĐỀ THIÊN (XỬ LÝ VẤN ĐỀ)

16. CON TRẺ THÍCH NGỦ DẬY MUỘN THÌ PHẢI LÀM SAO?

Triêu khởi tảo, dạ miên trì (Sáng dậy sớm, tối ngủ trễ)

“Triêu khởi tảo, dạ miên trì” (Sáng dậy sớm, tối ngủ trễ), buổi sáng dậy được sớm, buổi tối ngủ muộn thì mỗi ngày có thể dành ra nhiều thời gian hơn để học tập, làm việc. Vào thời xưa “Sáng dậy sớm, tối ngủ trễ” là nói những người con hiếu thảo đều là buổi sáng dậy rất sớm để quét dọn nhà cửa, như trong “Chu Tử trị gia cách ngôn” có nói:

Lê minh tức khởi, sái tảo đình trừ, yếu nội ngoại chỉnh khiết, kí hôn tiện tức, quan toả môn hộ, tất thân tự kiểm điểm.

Ý nghĩa: Trời vừa sáng thức dậy ngay, vẩy nước quét sân, dọn dẹp nhà cửa, từ trong ra ngoài đều phải gọn gàng sạch sẽ, đêm buông xuống đi ngủ liền, khoá cổng đóng cửa, ắt tự mình kiểm tra.

Buổi sáng, con cái cần siêng năng làm việc nhà, đến đêm về đi kiểm tra cửa nẻo, tất cả cửa nhà cần đóng đều phải đóng lại. Đến khi đêm về, con cái phải chăm lo cho cha mẹ ngủ trước, sau đó mới đi ngủ, đây là “dạ miên trì” (tối ngủ trễ). Vì sao người xưa từ mười mấy tuổi trở đi, năng lực làm việc của họ đều rất tốt, thậm chí còn có thể làm quan huyện? Là bởi từ nhỏ tiếp nhận qua rất nhiều sự rèn luyện, lại thêm việc cái họ đọc mỗi ngày đều là kinh điển của Thánh hiền.

Tóc đen không gắng mà siêng học, bạc đầu mới hối đọc trễ rồi.

“Lão dị chí, tích thử thời” (Lúc chưa già, quý thời gian), câu nói này cảnh tỉnh chúng ta sinh mạng ngắn tạm. Chúng ta từ khi sinh ra đến nay, chỉ có một sự việcc là dũng mãnh tinh tấn, đó là việc gì? Đi thẳng về cái chết. Nhân sinh nào tránh khỏi cái chết, ở trong thời gian ngắn tạm này, phải nên để cho sinh mạng có giá trị, phải soi sáng sưởi ấm cho nhân gian.Thánh triết thời xưa đối với việc trân quý thời gian có rất nhiều giáo huấn, trong đó thời nhà Minh có một hoạ sĩ tên là Văn Gia, ông có nói đến: “Minh nhật phục minh nhật, minh nhật hà kì đa, nhật nhật đãi minh nhật, vạn sự thành tha đà” (ngày mai lại ngày mai, ngày mai sao nhiều thế, ngày ngày đợi ngày mai, vạn sự thành lỡ làng), nếu như mỗi ngày đều chờ đợi có ngày mai, thì có thể một việc cũng chẳng thành.

Nhan Chân Khanh thời nhà Đường cũng viết rằng:

Tam canh đăng hoả ngũ canh kê

Chánh thị nam nhi độc thư thời

Hắc phát bất tri cần học tảo

Bạch thủ phương hối độc thư trì

Tạm dịch:

Canh ba đèn sáng đến canh năm

Chính lúc nam nhi đọc sách thời

Tóc đen không gắng mà siêng học

Bạc đầu mới hối trễ rồi sao

Chúng ta thường hay nghe thấy những người lớn tuổi đều nói, nếu như cuộc đời cho tôi trở lại một lần nữa, tôi sẽ chẳng như thế. Nhưng cuộc đời có thể trở lại lần nữa được không? Không thể nào, hối hận cũng đã muộn rồi! Thế nhưng một đời này chỉ cần có cơ duyên nghe đến giáo huấn của Thánh Hiền, nghe đến Phật pháp, thì phải trân quý cái cơ quyên này, không luận hiện nay chúng ta ít tuổi hay nhiều tuổi thì cũng không vấn đề gì, Khổng Tử nói: “Triêu văn đạo, tịch tử khả hĩ” (sáng nghe đạo, tối chết cũng vui). Gặp được cái cơ duyên vô lượng kiếp đến nay hi hữu khó gặp này, chúng ta nhất định phải dũng mãnh tinh tấn mà niệm Phật, chỉ cần nắm bắt được cơ duyên niệm Phật vãng sanh này, một đời này sẽ có thể vô lượng quang, vô lượng thọ.

Con người vì sao lại lãng phí thời gian, nguyên nhân là ở đâu?

Thánh triết thời xưa cảnh tỉnh, làm người không được lãng phí thời gian, nhất định phải cảm nhận được sự khổ sở dụng tâm của các thánh triết nhân. Chúng ta suy xét một chút, con người vì sao lại lãng phí thời gian? Nguyên nhân là ở đâu? Cuộc đời của những người ở thế hệ của cha tôi rất tràn đầy, họ học hành đều tương đối nghiêm túc, thế hệ này của chúng ta đọc sách thì không nghiêm túc như họ. Nguyên nhân là bởi chí hướng của họ, họ nghĩ đến phải nhanh chóng trưởng thành, làm việc thật tốt, hiếu thuận với cha mẹ. Chú ba của tôi là Tiến sĩ, chú nói ban đầu chú cày cấy ở trên đồng ruộng, lúc ngẩng đầu lên thường hay nhìn thấy xe cộ ở xa xa, chú đã cảm thấy sau này nhất định phải phát triển thật tốt, không được để cho cha mẹ trải qua những ngày khổ sở. Người có chí hướng thì sinh mạng mới tràn đầy, nếu như từ nhỏ không có chí hướng, thì sẽ chơi bời phóng túng, từng ngày từng ngày trôi qua lãng phí. Trẻ nhỏ hiện nay có một câu cửa miệng thường hay nói nhất là gì? “Chán quá đi!” Cuộc đời mỗi ngày đều ăn uống vui chơi, không biết phải đi về đâu! Quả thật, thanh thiếu niên thế hệ này của chúng ta nếu như còn tiếp tục chán nản như vậy, thì phước báo của bản thân sớm muộn cũng tiêu hết sạch sẽ, đến khi về già thì thê thảm rồi.

Con cháu thích ngủ dậy muộn, gia phong nhất định suy bại

Tiên sinh Tăng Quốc Phiên từng nói qua, xem sự hưng suy của một gia tộc, có thể từ ba giác độ mà quan sát. Thứ nhất là con cháu đời sau của họ ngủ đến mấy giờ? Nếu như ngủ đến khi mặt trời lên cao, thì gia nghiệp của họ nhất định sẽ suy bại. Bởi vì ham ngủ sẽ chây lười, biếng nhác, trẻ nhỏ khi đã chây lười, biếng nhác thì sẽ chẳng siêng năng chịu khó; không siêng năng chịu khó, thì cũng sẽ không biết trân quý những cống hiến lao động của người khác; không trân quý những cống hiến của người khác thì không biết cảm ân, rất nhiều tính xấu có ảnh hưởng liên đới. Thứ hai là xem con cháu thế hệ sau của họ có giúp đỡ làm việc nhà không, có hăng hái chăm chỉ không? Thứ ba là nhìn xem con cháu đời sau của họ, có đọc sách Thánh hiền không? “Chu Tử trị gia cách ngôn” có nói: “Tử tôn tuy ngu, kinh thư bất khả bất độc” (con cháu tuy dốt, kinh sách không thể không đọc), bởi vì không đọc sách thì sẽ không rõ lý, không rõ lý thì thiện ác đúng sai ắt cũng chẳng có cách gì phán đoán cho rõ ràng.

Nếu muốn có thành tựu, nên trân quý thời gian

Làm người muốn có được thành tựu, muốn làm tốt sự nghiệp, thì nhất định phải trân quý thời gian. Tư Mã Quang thời nhà Tống, ông thành tựu được một cuốn sách rất quan trọng, gọi là “Tư Trị Thông Giám“, ông dành thời gian suốt 11 năm mới hoàn thành. Tư Mã Quang đi ngủ đều dùng một cái gối tròn bằng gỗ, mỗi khi cơ thể ông cử động một chút thì đầu sẽ trượt xuống, vừa trượt xuống thì ông liền tỉnh lại, lập tức lại dụng công biên chép cuốn sách này. Tư Mã Quang đối với một chút thời gian cũng rất quý báu, cho nên mới có thành tựu lớn như vậy, đối với lịch sử có cống hiến rất lớn.

Cô giáo Dương Thục Phân có một ngày nằm mơ, mơ thấy bản thân đi đến một cái hầm ở dưới đất, cô ấy ở trong hầm nhìn thấy rất nhiều tủ sách, bên trong đều là sách cổ, còn có Tứ Thư Ngũ Kinh, trên sách kinh đều là một lớp bụi tro dày dày. Sau khi cô giáo Dương gặp giấc mơ này, cô cảm nhận được nếu như Văn hoá truyền thống lại tiếp tục như vậy, có thể ba mươi, năm mươi năm sau, con cháu chúng ta ngay cả năng lực xem văn ngôn văn cũng không còn nữa, học vấn Thánh Hiền đó sẽ bị đoạn tuyệt, Phật pháp cũng sẽ theo đó mà đứt đoạn. Cô đã khởi được một ý niệm, nhất định phải tận hết cả cuộc đời mình để hoằng truyền văn hoá truyền thống ưu tú của dân tộc. Bởi vì có một niệm thiện tâm này, cô không đành lòng quay lưng, sau này có cơ hộ đến Hải Khẩu phát triển, cô đã đưa tôi đi cùng. Hơn nữa đến Sơn Đông Khúc Phụ rồi, càng thể hội được văn hoá đang bị huỷ hoại quá nghiêm trọng, cho nên ở Bắc Kinh sáng lập ra “Trang mạng văn hoá cộng đồng Đại Phương Quảng (dfq.cn)”. Cô Dương giữ chữ Tín không phải chỉ trên giấy trắng mực đen, cũng không phải là lời nói đối với bất kỳ người nào, mà là với lòng mình, cam kết với bản thân. Một năm trở lại đây, cô ấy ở Bắc Kinh làm việc, mỗi ngày đều là ngủ sớm dậy sớm, chính là hai, ba giờ sáng mới ngủ, đến sáu, bảy giờ sáng đã thức dậy, một ngày chỉ ngủ hơn bốn giờ đồng hồ, như thế mà tinh tấn nỗ lực.