CẨM NANG HẠNH PHÚC

Thầy Thái Lễ Húc giảng thuật


CHƯƠNG 1 – MINH LÝ THIÊN (HIỂU RÕ VỀ LÝ)

4. THẾ NÀO LÀ GIÁO?

Giáo giả thượng sở thi hạ sở hiệu (Giáo là trên làm, dưới noi theo)

Thật sự làm tốt công tác giáo dục, làm tốt gia giáo thì con trẻ mới có nhân cách hoàn thiện. Thế nào là giáo dục? Là người làm cha mẹ, trưởng bối, mỗi ngày đều dạy dỗ con trẻ, nếu như đối với giáo dục mà không rõ ràng, thì không biết là mỗi ngày đã gieo xuống những hạt giống gì. Do đó, trước hết phải hiểu rõ ý nghĩa thực sự của giáo dục.

Cuốn sách “Thuyết Văn Giải Tự” của Hứa Thận thời nhà Hán có nói: “Giáo giả, thượng sở thi, hạ sở hiệu” (Giáo là: trên làm, dưới noi theo). Hiện tại người làm cha mẹ hầu hết đang nghĩ rằng giáo dục là công việc của Thầy cô giáo, mà sao nhãng đi việc “trên làm dưới noi theo“, là từ lúc nào bắt đầu? Lúc mang thai cũng đã học tập rồi. “Thân giáo giả tòng, ngôn giáo giả tụng” (Thân giáo sẽ thuận theo, ngôn giáo sẽ tranh cãi), thực sự làm đến được việc lấy thân diễn giáo, thì con cái tự nhiên sẽ bắt đầu mà bắt chước làm theo. Nếu như giáo dục con cái chỉ dùng ngôn ngữ, chính mình cũng chưa làm được, nói một đàng làm một nẻo, gia đình nhất định sẽ xuất hiện tranh tụng, nhẹ thì là khởi lên tranh cãi bằng lời nói, nghiêm trọng thì là cha con anh em kiện nhau lên toà án.

Con cái phản nghịch là kết quả, nguyên nhân ở đâu?

Rất nhiều phụ huynh có một loại quan niệm, chính là con cái nhất định sẽ có hiện tượng phản nghịch, sẽ có thời kỳ nổi loạn. Lời nói đó đúng không? Hiện tại là thời đại tri thức bùng nổ, trong mấy năm lượng tri thức tăng lên gấp bội, có quá nhiều quan niệm sai lầm hỗn tạp ở trong đó, cái sai tích luỹ lâu ngày thành đúng. Có một trường trung học lúc họp phụ huynh, thầy cô giáo nói với phụ huynh: “Con cái các vị bây giờ đang ở đội tuổi mười hai, mười ba tuổi, đúng vào thời kỳ rồng cuộn gió (lốc xoáy), cho nên con cái nhất định sẽ làm trái“. Cha mẹ vốn dĩ còn chưa lo lắng, sau khi nghe rồi, mỗi ngày ở đó quan sát xem con cái có làm trái hay không? Đột nhiên có một ngày liền sẽ tâm tưởng sự thành. Chúng ta nghĩ lại, lịch sử mấy nghìn năm của dân tộc ta, có hiện tượng phản nghịch hay không? Trong sách sử cũng không có ghi chép lại. Vì sao mà suốt mấy nghìn năm đều không xảy ra, mà mấy chục năm nay lại xảy ra vậy? Nguyên nhân sâu xa là ở chỗ giáo dục mấy nghìn năm nay có sự dẫn dắt của Hiếu Đễ, không chỉ ở trong nhà dạy Hiếu, hàng xóm xung quanh cũng đều có phong khí hiếu thuận. Con cái trong một nhà nào mà đối với cha mẹ nói những lời không cung kính, thì không chỉ cha mẹ chúng dạy dỗ cho chúng, mà hàng xóm láng giềng cũng đều dạy dỗ chúng. Cho nên, phong khí của toàn bộ xã hội là có sự truyền thừa của Hiếu đạo.

Mấy chục năm gần đây, văn hoá truyền thống xuất hiện sự đứt đoạn, không có người dạy Hiếu đạo nữa. Con cái không có cách chi tăng trưởng được Hiếu đạo, vậy sẽ tăng trưởng cái gì? Tăng trưởng tự tư tự lợi, cho nên đối với cha mẹ sẽ chẳng có tâm cung kính. Chúng ta phải suy xét một chút, các bậc cha mẹ hiện tại lời nói hành vi có nhất quán hay không? Nếu như cha mẹ lời nói không đi đôi với việc làm, con cái đối với cha mẹ liền sẽ không có tâm cung kính. Khi chúng ta nói với chúng rằng: con đối với người lớn nói chuyện phải có lễ phép, kết quả là người lớn chúng ta nói chuyện với cha mẹ rất lớn tiếng, cái này sẽ làm cho nhận thức của con cái xuất hiện mâu thuẫn, không những con cái không sinh khởi tâm cung kính, mà đối với cha mẹ cũng không đồng tình. Sự bất đồng này này dần dần tích luỹ, đến một ngày khi thân của chúng cao lớn như thân của bạn, nắm tay của chúng lớn hơn nắm tay của bạn, thì chúng con có nghe lời của bạn nữa hay không? Không có! Cho nên, hiện tượng phản nghịch là do lời nói và hành vi của người lớn không nhất quán, con cái đối với trưởng bối không có tâm kính sợ, lại thêm cả xã hội không có dạy dỗ Hiếu Đễ, vì thế mấy chục năm nay mới tạo thành cái hiện tượng phản nghịch xuất hiện ở những thanh niên này.

Lời nói và hành vi của cha mẹ đối với con cái có ảnh hưởng rất sâu

Tôi nghĩ lại xem bản thân mình có hiện tượng phản nghịch hay không, sau đó tôi đi hỏi mẹ tôi:

– Con có hiện tượng phản nghịch không mẹ?

Mẹ tôi nghĩ một lúc rồi nói:

– Không có!

Cha mẹ ở trong tâm trí tôi đều là tôn kính nhất, cha mẹ đem hiếu đạo, đem việc làm người như thế nào biểu diễn cho tôi xem, cho nên trên làm dưới noi theo chính là giáo dục. Mà sự dạy dỗ này xác thật là ở mọi lúc mọi nơi, ngôn ngữ, hành vi của chúng ta đối với con cái đều có ảnh hưởng âm thầm lặng lẽ. Tôi từ trong mấy năm làm giáo dục, thể hội càng ngày càng mạnh mẽ, một lời nói một hành vi của cha mẹ xác thật đối với con con cái có sự ảnh hưởng rất sâu.

Tôi nhớ lúc còn nhỏ có một lần đến nhà bà ngoại, cái bánh xe của chiếc taxi chúng tôi ngồi bị lọt vào bên mương nước, sàn xi măng va chạm vào ống xả đang hoạt động, cho nên đoạn đường phía sau đó, cái xe cứ kêu lên khực khực khực không ngừng. Đến nhà bà ngoại, vừa xuống xe, mẹ tôi liền trả tiền xe cho tài xế, ngoài ra còn đưa thêm 500 đồng cho bác tài xế. Hành động của mẹ rất là chân thành, nên đã lưu lại ấn tượng sâu sắc trong tâm tôi. Lúc đó tôi nghĩ rằng: “Mẹ mình nhìn thấy người lao động chân tay kiếm tiền không dễ dàng, 500 đồng đối với chúng tôi thực ra không quá nhiều, nhưng đối với họ mà nói, có thể cuộc sống trong một tháng đều bị ảnh hưởng rất lớn. Khi khả năng của chúng ta có dư dả, nên giúp đỡ người khác nhiều hơn“. Do đó, hạt giống của tâm nhân từ này đã được gieo vào tâm linh của trẻ nhỏ. Cả ba chị em nhà chúng tôi đều không cãi nhau với người khác, bởi vì trước giờ cha mẹ ở trước mặt chúng tôi cũng chưa từng phê bình lỗi của ai cả. Việc trên làm dưới noi theo thế này xác thật là ở mọi lúc mọi nơi, cứ âm thầm lặng lẽ nuôi dưỡng ra hạt giống thiện lương.

Hãy nhanh chóng gieo xuống hạt giống tốt.

Việc mà người làm cha mẹ mỗi ngày làm chính là việc gì vậy? Là giáo dục con cái. Có người làm được bảy, tám năm, thậm chí là mấy chục năm.  Khi có người hỏi họ: “Thế nào là giáo dục?”, việc mà họ đang làm mỗi ngày, họ cũng chẳng nói ra được. Mẫu ruộng tâm của con cái, ở trong mấy năm này, rốt cục bị gieo xuống loại hạt giống nào? Những hạt giống này là tốt đẹp, hay là bất hảo? Những hạt giống này có bắt đầu nảy mầm hay chưa? Có kết quả hay không? Mặc dù chúng ta không biết đã gieo xuống là tốt hay là xấu, thế nhưng nhất định sẽ nảy mầm, ra quả. Cho nên, tôi nhìn thấy rất nhiều phụ huynh, con cái của họ dù đã mười mấy tuổi rồi, nhưng trên mặt họ đều hiện lên ai oán, ưu sầu. Nguyên nhân là hành vi của con cái đã rất khó kiểm soát, uốn nắn, cái gọi là “Tảo tri kim nhật, hà tất đương sơ!”(Sớm biết trước ngày này, hà tất làm ban đầu!). Do đó, chúng hiện tại nhất định phải học tập thật tốt “thế nào là giáo dục, làm sao mới có thể giáo dục con cái cho tốt“, nhanh chóng gieo xuống cho con cái những hạt giống quan trọng nhất một đời này, thì mới có thể thành tựu cho chúng thái độ làm người, xử thế chính xác.

Nuông chiều con là hại con

Hiện nay, cha mẹ giáo dục con cái xuất hiện vấn đề vô cùng nghiêm trọng, chính là hai chữ “nuông chiều“. Tờ “Tin tức Đặc khu Thâm Quyến” đưa tin, có một cặp vợ chồng đích thân đến tìm toà soạn của tờ báo, muốn đem hành vi không hiếu kính của con cái họ để cho tờ báo đăng tin. Tại sao phải đăng tin? Phải làm cho tất cả các bậc cha mẹ cảnh giác. Họ lớn tuổi mới có con, cho nên đối với con là muốn gì được nấy, các thầy cô giáo ở trường mẫu giáo và tiểu học đã sớm phản ánh về hành vi vừa sai lệch vừa vô lễ của đứa bé, thế nhưng họ lại đi kiếm cớ cho đứa bé, nói rằng nó sau này sẽ tốt thôi mà. Rất nhiều bậc cha mẹ đều nghĩ rằng con cái sau này đều sẽ biến chuyển tốt lên, thậm chí là còn nghe bói toán nói, đứa bé này đến 15 tuổi sẽ chuyển biến tốt. Chẳng lẽ trước 15 tuổi đều không tốt, sau 15 tuổi sẽ tốt được ư? Chẳng thể nào! Đâu có chuyện đột nhiên tỉnh ngộ ra được, từ chỗ không hiểu chuyện, nháy mắt một cái đã biến thành hiểu chuyện, đây chỉ có thể trong mơ mới có thể xảy ra. Con họ hiện tại muốn cưới vợ, nên muốn đuổi vợ chồng họ ra khỏi nhà. Cho nên, nuông chiều con cái thì con cái nhất định sẽ bất hiếu.

Dạy con phải thận trọng ngay từ đầu

Giáo dục con cái phải thận trọng ngay từ lúc ban đầu, từ nhỏ nhất định phải dạy dỗ chính xác. Tất cả mọi việc, bạn đều một tay làm thay hết cho con cái, làm lâu rồi, trong tâm con cái sẽ nghĩ rằng cha mẹ làm việc thay mình là việc đương nhiên. Thay mình mua nhà, thay mình lấy vợ, đều là lẽ đương nhiên, vì con cái làm việc mệt muốn chết, kết quả là một chút công lao đều không có. Bây giờ rất nhiều trẻ nhỏ mới bảy, tám tuổi mà đã thường nghe thấy chúng nói: “Những của cải đó của bố mình đều là của mình“. Chúng ta nghe thấy những lời nói này thì trong lòng cảm thấy vô cùng bất an.

Rèn luyện cho con cái là tôi luyện cho chúng năng lực của cả đời.

Tôi có một vị trưởng bối mà tôi gọi là Chú Lô, chú ấy nói với con của chú là: “Tất cả tiền của cha là lấy từ xã hội, sau này cha cũng phải sử dụng cho xã hội, để đền đáp rộng khắp cho quần chúng nhân dân. Cha muốn thành lập một Quỹ Phúc Lợi Công Cộng (Công Ích Cơ Kim Hội), một đồng cha cũng sẽ không để lại cho con, thế nhưng con chỉ cần nỗ lực đi học, chân thật học tập, thì con muốn học học vị cao bao nhiêu, cha cũng sẽ hỗ trợ cho con“, khiến cho con cái từ nhỏ cảm nhận rằng tấm lòng của cha mình vô cùng vô tư rộng lượng, cho nên con cái đối với cha mẹ là từ đáy lòng mà bội phục.

Mặc dù kinh tế của chú Lô rất tốt, thế nhưng khi con trai của chú đến Mỹ du học, chú chu cấp chi phí cho con rất là chặt chẽ, bởi vì chú biết được người xưa có câu nói “Giàu không quá ba đời“, mà hiện nay là một đời cũng không chống đỡ nổi. Ngày trước còn có cái gốc của Thánh Hiền, gia đình, xã hội còn làm ra tấm gương về đức tính tiết kiệm tốt đẹp cho con cái; con cái hiện nay từ nhỏ lớn lên mở mắt nhìn thấy đều là sự xa hoa hoang phí, từ nhỏ đều rất biết tiêu tiền. Cho nên, trước khi con trai của chú xuất ngoại du học, chú mới nói với cậu:

– Tiền mà cha cho con đều là đã tính toán kỹ rồi, nếu như con tiêu pha phung phí, phải tự mình giải quyết. Nếu như con mang về một người da đen, hoặc mang về một người da trắng, ta với con đoạn tuyệt quan hệ cha con.

Lời khó nghe đã nói trước rồi. Con trai chú từ nhỏ lớn lên bên cạnh cha mẹ, biết được cha đã nói là làm, cho nên không dám làm bậy.

Trước lúc học xong chuẩn bị về nước, cậu gọi điện thoại cho mẹ cậu nói rằng:

– Tiền của con không đủ rồi, con không thể ngồi máy bay về nước.

Mẹ của cậu vừa nghe, sáng sớm hôm sau lập tức định đi chuyển khoản. Chú Lô tức thì nói với vợ của chú:

– Chờ một chút! Con trai vừa có vấn đề, mẹ nó cũng không xem đúng sai, tâm đã nóng vội rồi.

Chú nói:

– Ba tính cho mẹ nó xem, chúng ta chu cấp tiền cho con vừa đủ có thể mua vé máy bay về nước. Con trai vì sao lại đòi tiền mẹ? Bởi vì con biết được khi về nước rồi, ba không cho con tiền nữa, cuộc sống của con sẽ vô cùng khó khăn, cho nên muốn giữ một chút làm tiền phòng thân để còn có chút không gian xoay xở.

Cho nên, chú liền nói với vợ của chú không được chuyển tiền. Kết quả cậu con trai gọi hai, ba cuộc điện thoại, đều không có tiền tiếp tế, sau đó cũng phải tự mình đi máy bay về. Con trai về đến nhà, chú Lô lập tức nói với cậu:

– Con đã trưởng thành rồi, cái nhà này không cho con ở lại nữa, con phải tự mình rời khỏi nhà để tự lực cánh sinh.

Nếu như bạn là người làm cha, bạn có thể làm được như vậy không? Đây có phải là từ ái không? Con trai bởi vì từ nhỏ được cha mẹ rèn luyện như thế, cho nên cậu ấy cũng rất vui vẻ rời nhà đi tìm việc làm. Công ty mà cậu đến phỏng vấn là một chuỗi các tổ chức giáo dục, sẽ do đích thân chủ tịch phỏng vấn. Vốn dĩ buổi chiều có năm, sáu người được phỏng vấn, khi phỏng vấn đến cậu ấy, những người phỏng vấn sau không có cơ hội được phỏng vấn nữa, bởi vì chủ tịch nói chuyện với cậu mất hai, ba tiếng đồng hồ. Trong quá trình nói chuyện, chủ tịch nói với cậu ấy:

Đây không thể là phương án kế hoạch mà người hai lăm, hai sáu tuổi viết ra được.

Chủ tịch đã từ nội dung bản kế hoạch mà lần lượt phỏng vấn cậu ấy, cậu đối đối đáp lưu loát. Sau đó vị chủ tịch nói với cậu một câu:

– Cậu muốn lương bao nhiêu, cậu hãy tự mình đưa ra nhé.

Bạn có mong con cái của bạn sau này đi làm việc, ông chủ nói: “Muốn lương bao nhiêu, tự mình nói ra” hay không? Cho nên, khi con cái có đức hạnh và năng lực như thế, thì coi như đã đứng vững mà không ngã rồi.

Về vấn đề kinh tế, chú Lô không phải chu cấp cho cậu ấy nữa, thế nhưng chú đều dặn dò những trưởng bối ở bên cạnh con rằng:

– Con trai tôi nếu như không sống nổi, phải đến các vị mượn tiền, các vị có thể cho nó mượn, nhưng không được vượt quá hai ngàn đồng.

Chú Lô đều dự đoán đúng, kết quả tháng đầu tiên, con trai của chú đúng là không sống nổi, bởi vì tiền thuê nhà rất đắt, nên đã mượn hai vị trưởng bối, mỗi vị 2.000 đồng. Nhưng chú Lô dặn dò:

Nó nói đến ngày nào trả cho các vị, các vị nhất định phải gọi điện thoại đòi nó.

Sau đó đến ngày đã hẹn, con trai của chú đã trả tiền đúng hẹn cho hai vị này, từ đó cũng không thấy mượn tiền của người nào nữa. Cậu ta vẫn sống qua được, năng lực cũng được rèn luyện ra rồi.

Nuông chiều con cái chính là tạo thành bất hiếu, nếu như bạn biết được rèn luyện cho chúng, đây là tôi luyện nên bản lãnh cả đời của chúng. Thế nào mới là từ ái thực sự, phải tỉ mỉ mà suy xét. Có lúc tưởng là yêu con, ngờ đâu chính là hại con, mà yêu thương là phải dùng lý trí chứ không phải tình cảm, tình cảm liền biến thành sủng ái (yêu thương chiều chuộng), nịch ái (yêu thương nuông chiều quá mức).

Thân giáo ắt noi theo

Có một thầy giáo sau khi đọc xong “Đệ Tử Quy”  thì rất vui sướng, trong lòng thầy nghĩ: mình có thể lấy cuốn sách này để dạy dỗ cho tốt học sinh của mình. Ngày hôm sau liền bắt đầu dạy học sinh, thầy mỗi ngày đều trừng mắt thật lớn, giống như là chú cảnh sát đứng ở đồn, nhìn thấy học sinh làm sai chỗ nào thì lập tức lôi ra phê bình, sau khi làm được hơn một tháng, thầy ấy cảm thấy rất là khổ sở. Có một cơ duyên thầy ấy ăn cơm cùng với chúng tôi, thầy nói:

– Đệ Tử Quy tốt như thế, nhưng sao tôi đi thúc đẩy mà mệt quá vậy?

Tôi nói với thầy ấy:

– Người thầy quan trọng nhất không phải là đi ra lệnh cho học sinh đi làm, mà là tự mình trước hết phải làm được, lấy thân làm gương.

Cái tâm niệm này của thầy ấy vừa chuyển, cách làm liền thay đổi ngay. Có một ngày thầy ấy đang xếp bàn, đột nhiên vừa ngẩng đầu lên thì thấy hai, ba bạn nhỏ đang cùng thầy ấy lau bàn, những bạn nhỏ khác vừa nhìn thấy người khác ở đó làm cũng đi làm theo, kết quả là cả lớp đều cùng đi lau bàn. Thầy nói lúc đó trong lòng rất cảm động, sức mạnh của việc lấy thân làm gương thật sự rất lớn.

Tuần đó họ đi công viên để làm kiểm tra việc giảng dạy, ở trong công viên, thầy ấy rất tự nhiên mà ngồi xuống nhặt một mẩu giấy vụn, nhặt được khoảng hai, ba mẩu, thầy ấy ngoái đầu lại nhìn thấy, phát hiện có mấy chục học sinh đều đang ở đó nhặt rác. Thầy ấy          nói lúc đó nhìn thấy rồi, nước mắt chực muốn rơi xuống. Thầy phát hiện ra một chân lý, người làm cha mẹ, người làm thầy cô giáo, người làm lãnh đạo, quan trọng nhất là lấy thân làm gương, sức mạnh của giáo dục, sức mạnh của giáo hoá, sức mạnh cảm hoá người khác liền đặc biệt lớn. Sau cùng, học sinh còn lấy túi rác trên tay thầy ấy đi rồi nói:

– Thưa thầy, thầy là trưởng bối, việc này hãy để cho chúng em làm là được rồi.

Kiến quốc quân dân, giáo học vi tiên (Dựng nước quản dân, dạy học làm đầu)

Một việc đại sự quan trọng nhất của gia đình, chính là giáo dục con cái cho tốt; việc quan trọng nhất của một quốc gia, cũng là giáo dục người dân trong nước mình cho tốt, bởi vì người lãnh đạo luôn không muốn đất nước, triều đại truyền đến đời họ liền bị đoạn tuyệt mất. Nếu như truyền đến họ bị đoạn mất, thì họ có lỗi với liệt tổ liệt tông, có lỗi với con cháu đời sau. Hoàng Đế vừa mới lên ngôi, trước tiên là phải làm việc gì? Lập Thái tử. Có thể thấy một quốc gia, triều đại, đối với việc có người kế vị, luôn được sắp xếp ở vị trí đầu tiên, cho nên Hoàng Đế từ xưa là mời người có học vấn tốt nhất trên toàn quốc đến giáo dục cho thế hệ sau của họ. Nhưng bạn không cần phải ngưỡng mộ các hoàng tử, hoàng tôn, cho rằng họ nhất định là có cuộc sống rất sung túc, rất hưởng thụ; kì thật không phải vậy, lúc trời còn chưa sáng, họ đã phải dậy đọc sách rồi, bởi vì họ phải truyền thừa cả một triều đại, cần phải có kiến thức phong phú. Một quốc gia mà xem trọng việc giáo dục con cháu thế hệ sau như thế, thì một gia đình đương nhiên cũng phải xem trọng giáo dục.

Giáo dục con cái phải xếp ở vị trí đầu tiên

Một người ở tuổi trong tuổi xế chiều có được vận mệnh tốt thật sự hay không, then chốt là ở chỗ có dạy dỗ con cái tốt hay không. Nếu như cả hai vợ chồng đều có địa vị xã hội rất cao, cuộc sống gia đình rất đầy đủ, nhưng mà con cái do vì mất đi sự dạy dỗ, ở bên ngoài chơi bời lêu lổng, thậm chí là cha mẹ đều không biết được con cái hôm nay lại sẽ làm ra sự việc gì nữa, cha mẹ như thế thì đến tuổi xế chiều liệu có thể trải qua ngày tháng tốt đẹp được hay không? Không thể nào. Rất nhiều người đến tuổi trung niên mới phát hiện ra tầm quan trọng của việc quản lý gia đình, thứ tự ưu tiên nặng-nhẹ, nhanh-chậm bị sai mất rồi, không đem việc giáo dục con cái đưa lên vị trí số một, thì sau đó hối hận cũng đã muộn rồi. Hiện nay rất nhiều cha mẹ đều đem mục đích giáo dục con cái xếp ở phía sau việc truy cầu danh lợi, đây là hiện thực rất đáng buồn. Kì thật, việc truy cầu danh lợi đối với giáo dục gia đình mà nói, chính là huỷ hoại đi tiền đồ của con cái.