CẨM NANG HẠNH PHÚC

Thầy Thái Lễ Húc giảng thuật


CHƯƠNG 1 – MINH LÝ THIÊN (HIỂU RÕ VỀ LÝ)

3. THẾ NÀO LÀ HIẾU?

Thế hệ trước và thế hệ sau hoà thành một thể thì gọi là HIẾU

Chữ “Hiếu”(孝) là chữ hội ý, bên trên là chữ Lão (老), bên dưới là chữ Tử (子) . Lão là chỉ cho thế hệ người đi trước, Tử là chỉ thế hệ sau, thế hệ trước và thế hệ sau hoà thành một thể, gọi là “Hiếu”, cho nên thế hệ trước và thế hệ sau gắn kết với nhau không thể tách rời. Chúng ta nhìn thấy cái chữ này sẽ thấy tựa như là một đứa trẻ đang cõng trên lưng một người già, thế hệ trước niệm niệm nghĩ đến phải làm sao vun đắp cho thế hệ sau, thì mới có thể kế thừa cha mẹ, tổ tiên. Thậm chí là việc dạy dỗ ra một người con tốt cũng là có sự kế thừa đối với xã hội. Con cái niệm niệm đem cái trách nhiệm phụng dưỡng cha mẹ mà gánh vác trên vai, thời thời nghĩ đến cha mẹ, làm sao để cha mẹ thoải mái hơn, cuộc sống được viên mãn hơn.

Hành hiếu không thể chờ đợi

Hành hiếu là việc nhất định phải làm ngay lập tức, nội tâm sẽ cảm nhận được sự tròn đầy, vững chãi. Tôi có một người anh kết nghĩa, anh ấy hơn tôi một giáp (12 tuổi). Tôi đã từng chia sẻ với anh, hành hiếu là việc làm vui sướng nhất, anh ấy nghe thấy cũng rất đồng tình. Mẹ của anh khoảng mười mấy năm trở lại đây, cơ thể thường không được tốt, cho nên anh đã từ chối rất nhiều sự giao tiếp bên ngoài, chỉ cần vừa có thời gian rảnh, anh liền nhanh chóng về nhà chăm sóc cho mẹ. Làm như vậy suốt hơn mười năm, trong tâm rất hoan hỉ. Năm ngoái, mẹ của anh vãng sanh rồi, khi mẹ anh vãng sanh, anh có một thể hội sâu sắc, anh nói rằng: lựa chọn suốt hơn mười năm qua là chính xác, nếu như hơn mười năm qua đem thời gian để bầu bạn với mẹ mà dùng cho việc giao tiếp bên ngoài, thì anh nhất định sẽ cảm thấy rất hối hận.

Học cách từ chối hội hè

Rất nhiều bằng hữu nói: “Nhân tại giang hồ, thân bất do kỉ” (Người trong giang hồ, có những việc không thể làm theo ý mình), đó là lời mượn cớ thoái thác. Bất kỳ việc gì, chỉ cần chúng ta có tâm, liền có thể làm được rất tốt. Trong sự giao tiếp qua lại giữa người với người, có một bài học nhất định phải học, chính là học cách từ chối hội hè, không phải việc giao thiệp bắt buộc thì phải có thể từ chối, đem thời gian sử dụng vào các việc quan trọng nhất, có giá trị nhất của đời người. Trong việc từ chối có hai con Át chủ bài có tác dụng rất tốt, một là cha mẹ. Khi bạn bè muốn lôi kéo bạn đi uống rượu hoặc ăn nhậu đến tận đêm, cái hội hè này vừa mất thời gian mà lại hại thân. Lúc này bạn chỉ cần nói với họ:

– Tôi đã hứa phải về ăn cơm với mẹ, hôm nay thật là áy náy quá, tôi không thể đi cùng bạn được rồi.

Bạn nói như vậy, có thể họ liền nghĩ, mình cũng đã nửa năm rồi không về nhà ăn cơm với cha mẹ, liền đánh thức tâm hiếu của họ. Khi bạn nói phải về nhà thăm cha mẹ, thông thường những người bạn đó sẽ không ép buộc bạn nữa. Con Át chủ bài thứ hai là vợ con. Nếu như bạn bè muốn kéo bạn đi “hoa thiên tửu địa” (ăn chơi đàng điếm), bạn liền nói với họ

– Tôi đã hứa với tụi nhỏ, hôm nay về nhà phải kể cho chúng nghe hai câu chuyện giáo dục đức hạnh, với con cái thì đã nói là phải làm, không được vọng ngữ nói dối, cho nên thật là không phải phép, tôi phải về rồi.

Bạn bè sẽ không ép buộc bạn nữa.

Nếu họ còn muốn ép buộc bạn nữa, thì phải làm sao? Kiểu bạn bè thế này xác thật chẳng thấu tình đạt lý, mà đối với bạn bè cần nên phải biết lấy bỏ. “Quân tử chi giao đạm như thuỷ” (Tình bạn của bậc quân tử thì nhạt như nước), sao lại nhạt? Trong cái nhạt đó có cái vị chân thật. Bạn bè với bạn bè tương giao đều xây dựng ở trên đạo nghĩa, tình nghĩa, họ nhất định có thể cảm nhận được bạn có rất nhiều việc trong bổn phận của mình cần phải tận trách nhiệm, cho nên tuyệt đối không phải mỗi ngày đều phải ở với bạn như hình với bóng. Có thể là đến bảy, tám giờ tối, họ còn nhắc nhở bạn phải nhanh về nhà ăn cơm, như vậy mới có bầu không khí gia đình; nhanh chóng về nhà thăm hỏi cha mẹ, phải tận cái tâm hiếu nhiều hơn. Mà “Tiểu nhân chi giao điềm như mật” (Tình bạn của tiểu nhân ngọt như mật), ngọt như mật chính là giống như dính chặt lấy nhau chẳng chút rời xa, tại sao lại thân mật như thế? Bởi vì họ có mục đích, họ có thể nhìn thấy tiền trong túi của bạn, hoặc là nhìn thấy các mối quan hệ xã hội của bạn, ngày nào còn tiếp xúc với bạn, họ sẽ có thể có được chỗ tốt. Cho nên khi họ còn chưa được lợi ích trước mắt, họ sẽ mỗi ngày đi theo bạn, thậm chí đến canh ba nửa đêm cũng ở đó chẳng rời. Đợi đến một ngày bạn đáp ứng rồi, đưa tiền cho họ rồi, họ lập tức liền biến thành một hình dạng khác. Cho nên, lựa chọn bạn bè phải vô cùng cẩn thận, hành Hiếu nhất định phải biết trân quý thời gian.

Hiếu Đễ là pháp bảo gia truyền

Người anh kết nghĩa của tôi đối với việc hành hiếu với mẹ của anh đã để lại cho đời sau một tấm gương tốt. Anh ấy thường hay về nhà bầu bạn với mẹ, mà anh em chị em của anh cũng như vậy, cho nên trong nhà vô cùng náo nhiệt, tình cảm giữa anh em chị em cũng rất tốt. Ngày chôn cất mẹ anh, tôi cũng đến linh đường để hành lễ. Tôi phát hiện ra một sự việc, các con cái của anh em chị em của anh, đều có khí chất, tố chất rất tốt, chẳng những học vị cao, mà thái độ đối với người khác cũng rất khiêm cung. Cho nên, cái gì là giáo huấn gia truyền tốt nhất? Hiếu và Đễ, chính là “Huynh hữu đệ cung” (Anh nhường, em kính). Người làm cha làm mẹ biết được lấy thân làm gương, thì sẽ thiết lập được tấm gương học tập rất tốt trong lòng của thế hệ sau.

Nhất nhật vi sư, chung thân vi phụ (Một ngày làm thầy, cả đời là cha)

Cha mẹ phải biết được dùng từ ái, trí tuệ để dạy dỗ thế hệ sau, con cái cũng phải biết được quan tâm, tìm hiểu nhu cầu của cha mẹ để mà tận hiếu đạo, như vậy mới có thể làm cho mối quan hệ cha-con phát triển được hài hoà viên mãn. Làm người có thể đội trời đạp đất, nhân cách hoàn thiện, ngoài việc phải nghe lời giáo huấn của cha mẹ, còn cần phải có một nhân vật rất quan trọng đến dạy dỗ, chính là Thầy giáo. Văn hoá truyền thống của chúng ta xem trọng nhất chính là Hiếu đạo và Sư đạo. Thời xưa, cha mẹ qua đời phải thủ hiếu ba năm, mà Thầy giáo qua đời cũng phải để tang ba năm ở trong lòng. Chúng ta từ trong tang lễ mà thể hội được, người xưa đối với Thầy giáo có thái độ vô cùng cung kính, gọi là “Một ngày làm Thầy, cả đời làm cha“. Cha mẹ sinh thành, nuôi dưỡng chúng ta, cho chúng ta thân mạng; Thầy giáo dùng trí tuệ để dẫn dắt chúng ta, cho cúng ta huệ mạng (sinh mạng trí tuệ). Ân đức của Cha mẹ và Thầy giáo, chúng ta cả đời này đều phải nên ghi nhớ, đối với cha mẹ và thầy giáo đều phải nên hiếu kính và phụng dưỡng.

Tâm Hiếu là do dạy mà ra

Những việc thiện nào mà đối với cả đời của con cái rất là quan trọng, nhất định phải từ nhỏ dạy dỗ? Đó là “Hiếu“. Dân gian ta có một câu nói: “Bách thiện Hiếu vi tiên“, câu nói này có hai tầng ý nghĩa: Thứ nhất, Hiếu là đứng đầu trăm điều thiện; Thứ hai, Hiếu là cái đạo đầu tiên, trăm điều thiện đều đi theo sau, Hiếu là căn bản của Đức. Khổng Phu Tử nói: “Phù hiếu, đức chi bổn dã, giáo chi sở do sanh dã“. “Hiếu” là căn bản của đạo đức, giáo dục nhất định phải từ Hiếu mà bắt đầu dạy, tâm hiếu của con người là do dạy dỗ mà ra.

Khi con cái có tâm Hiếu, hành vi liền sẽ có sự thay đổi rất lớn. “Đệ tử quy” nói “Cha mẹ gọi, trả lời ngay“, con cái có tâm hiếu mà nghe thấy cha mẹ gọi, liền sẽ rất cung kính đến nghe ý kiến của cha mẹ. Đối với lời dạy của cha mẹ có thể cung kính, thái độ đó một khi đã được nội hoá rồi, thì sau này đối diện với lời dạy của trưởng bối cũng sẽ cung kính. “Đệ Tử Quy” nói “Đông phải ấm, hạ phải mát“, con cái có tâm Hiếu mà biết được quan tâm, đặt mình vào cha mẹ, cái tâm Hiếu đó dần dần nội hoá, thì có thể đối với những người lớn khác, thậm chí đối với tất cả người thân, đều có thể làm được quan tâm, đặt mình vào họ. Con cái có tâm hiếu thì đối với cơ thể của chính mình, chúng cũng sẽ yêu thương bảo vệ, bởi vì “Thân bị thương, cha mẹ lo“. Cho nên, cái tấm lòng quan tâm, cái tâm tỉ mỉ của con cái được bồi dưỡng bắt đầu từ lòng hiếu thảo đối với cha mẹ.

Trung tâm của chúng tôi có một đứa bé bị cảm mạo, cậu bé ghi vào trong nhật ký rằng: “Hôm nay mình bị cảm rồi, mình rất là buồn, không phải bởi vì cảm rất khổ sở, mà là bị cảm chính là bất hiếu, bởi vì thân bị thương, cha mẹ lo“. Đứa bé có cái tâm hiếu liệu sẽ có thói quen xấu là tàn phá cơ thể của mình hay không? Không có. Cậu bé sẽ tự yêu thương, biết tự trọng.

Đức tổn thương, cha mẹ tủi“, con cái có tâm hiếu, sẽ thời thời chỗ chỗ chú ý đến lời nói hành vi cử chỉ của chính mình, sẽ không làm cho cha mẹ mất mặt. Tôi từ nhỏ sợ nhất là nghe thấy một câu nói, chính là sợ người khác mắng tôi: “Mày đúng là chẳng có gia giáo!“. Cho nên, việc gì xấu cũng chẳng dám làm, rất sợ làm mất mặt cha mẹ. Khi tâm hiếu của một người sinh khởi, các việc hành thiện khác tự nhiên theo sau, cho nên dạy hiếu đặc biệt quan trọng, Hiếu không thể không dạy!